Wystąpienie: Jarosław Sachajko

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Projekt, który dzisiaj rozpatrujemy, dotyczy finansowania zadań oświatowych, a więc jednego z najbardziej wrażliwych obszarów funkcjonowania państwa, oraz stabilności finansowej samorządów, które te zadania realizują. Nie można odmówić temu projektowi racjonalnych intencji. Porządkuje on część przepisów dotyczących dotowania nowo powstających przedszkoli, szkół i placówek, eliminując sytuacje, w których jednostki realnie wykonujące zadania oświatowe przez długi czas pozostawały bez finansowania. Wprowadza też rozwiązania przejściowe, które zapewniają ciągłość dotacji dla słuchaczy szkół dla dorosłych oraz kwalifikacyjnych kursów zawodowych rozpoczętych przed 1 stycznia 2025 r. To ważne, bo edukacja dorosłych pełni dziś kluczową rolę na rynku pracy. Pozytywnie należy również ocenić uporządkowanie zasad finansowania branżowych centrów umiejętności, w tym ich włączenie w system finansowania oświaty w 2026 r. To krok w stronę większej spójności kształcenia zawodowego i lepszego wykorzystania środków publicznych.

Jednak, Wysoka Izbo, obok tych szans pojawiają się również istotne zagrożenia, których nie wolno bagatelizować. Najpoważniejsze z nich dotyczy finansów jednostek samorządu terytorialnego. Projekt rozszerza lub przyspiesza obowiązki dotacyjne, ale nie daje jednoznacznej gwarancji, że środki przekazywane samorządom będą w pełni odpowiadały rzeczywistym kosztom realizacji tych zadań. W praktyce może to oznaczać dalsze przerzucanie ciężaru finansowania oświaty na budżety lokalne, które już dzisiaj są skrajnie napięte. Niepokój budzi także jednorazowe przekazanie zaległych dotacji. Choć z punktu widzenia beneficjentów jest to rozwiązanie bardzo korzystne, to odbywa się ono bez realnego mechanizmu oceny jakości i efektów kształcenia w okresie, którego te środki dotyczą. Państwo finansuje przeszłość, nie zawsze mając narzędzia do rzetelnej weryfikacji. Projekt ma również charakter wycinkowy, rozwiązuje konkretne problemy techniczne, ale nie dotyka systemowego źródła kryzysu w oświacie, jakim jest chroniczne niedoszacowanie kosztów edukacji, zwłaszcza kształcenia zawodowego i kształcenia dorosłych. Bez takiej reformy podobne nowelizacje będą wracać co roku.

Wysoka Izbo! Edukacja wymaga stabilności, przewidywalności i jasnego podziału odpowiedzialności pomiędzy państwo a samorządy. Ten projekt w kilku punktach idzie w dobrym kierunku, ale pozostawia zbyt wiele ryzyk po stronie lokalnych wspólnot. Dlatego wymaga on dalszej pracy i uporządkowania, tak aby finansowanie nie odbywało się kosztem samorządów i jakości edukacji. Dziękuję. (Oklaski)