Wystąpienie: Marcin Józefaciuk

Stanowisko w sprawie poselskiego projektu ustawy o niekaraniu ochotników broniących wolności i niepodległości Ukrainy

Rozpatrywany projekt ustawy wprowadza szczególną, selektywną regulację abolicyjną wobec obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy - w określonym kontekście geopolitycznym - podjęli obowiązki wojskowe w Siłach Zbrojnych Ukrainy bez wymaganej zgody właściwych organów. Jest to rozwiązanie wyjątkowe, osadzone w realiach trwającego konfliktu zbrojnego za naszą wschodnią granicą i mające charakter zarówno humanitarny, jak i pragmatyczny z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa.

Projekt wychodzi z założenia, że ustawodawca może - w sytuacjach nadzwyczajnych - zastosować instrument abolicji w sposób selektywny. Z jednej strony pozwala to uniknąć represyjnego traktowania obywateli działających w szczególnych okolicznościach historycznych, z drugiej strony rodzi pytania o granice tego wyjątku oraz o to, w jaki sposób państwo zabezpiecza się przed rozszerzającą interpretacją podobnych rozwiązań w przyszłości. Kluczowe znaczenie ma tu precyzyjne określenie zakresu podmiotowego i przedmiotowego ustawy.

Istotnym wymiarem projektu jest jego relacja do konstytucyjnego obowiązku wierności Rzeczypospolitej Polskiej oraz obowiązku obrony ojczyzny. Projekt zakłada, że realizacja wartości związanych z bezpieczeństwem i solidarnością międzynarodową może mieć miejsce także poza granicami państwa, jednak wymaga to jasnego osadzenia w porządku prawnym, tak aby nie podważać fundamentalnych zasad systemu obronnego.

Szczególnej uwagi wymaga także rozszerzony zakres czasowy abolicji obejmujący czyny przyszłe do końca 2026 r. Tego rodzaju rozwiązanie wykracza poza klasyczne modele rozliczania czynów przeszłych i powinno być interpretowane jako instrument wyjątkowy, uzasadniony wyłącznie nadzwyczajną sytuacją międzynarodową. Wysoka Izba powinna mieć pełną świadomość konsekwencji takiego mechanizmu.

Projekt przewiduje również obowiązek złożenia oświadczenia ministrowi obrony narodowej po powrocie do kraju. Rozwiązanie to łączy funkcję abolicyjną z elementem informacyjnym i ewidencyjnym, umożliwiając państwu pozyskanie wiedzy o doświadczeniu wojskowym obywateli. Niezbędne jest jednak zapewnienie skutecznej ochrony danych dotyczących przebiegu służby, szczególnie w kontekście bezpieczeństwa operacyjnego oraz prywatności osób objętych regulacją.

Warto także przeanalizować rolę organów państwowych - w szczególności wojskowych centrów rekrutacji oraz prokuratury - w modelu, który zakłada brak odpowiedzialności karnej, ale jednocześnie przewiduje mechanizmy weryfikacyjne. Ustawa musi jasno określać granice tych działań, aby nie powstawały wątpliwości interpretacyjne.

Podsumowując: projekt stanowi próbę pogodzenia zasady humanitaryzmu i sprawiedliwości z interesem bezpieczeństwa państwa. Wymaga jednak szczególnej precyzji legislacyjnej, aby zachować spójność systemu prawa karnego i obronnego oraz uniknąć precedensów mogących prowadzić do niepożądanych interpretacji w przyszłości. Dlatego dalsze prace nad projektem powinny koncentrować się na doprecyzowaniu granic tej regulacji, tak aby wyjątkowość rozwiązania była jednoznaczna, proporcjonalna i zgodna z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa.