Wystąpienie: Agnieszka Maria Kłopotek

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe wobec projektu ustawy o umorzeniu należności dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstałych przed dniem 1 stycznia 1999 r.

Rozpatrywany projekt dotyczy zobowiązań sprzed reformy systemu ubezpieczeń społecznych. Mówimy więc o należnościach, które dziś mają co najmniej 27 lat, a część z nich jest jeszcze starsza. Przez cały ten czas pozostają one w ewidencjach ZUS-u, są zabezpieczane, obejmowane egzekucją, układami ratalnymi i kolejnymi czynnościami administracyjnymi.

Problem polega na tym, że ogromna część tych działań nie prowadzi już do rzeczywistego odzyskania pieniędzy. Państwo ponosi koszty, pracownicy ZUS-u wykonują kolejne czynności, a saldo zadłużenia w wielu przypadkach praktycznie się nie zmniejsza.

Polskie Stronnictwo Ludowe konsekwentnie opowiada się za państwem skutecznym, gospodarnym i rozsądnym. Państwo powinno egzekwować należności publiczne, ale powinno również umieć ocenić, kiedy dalsze prowadzenie postępowań przestaje służyć interesowi publicznemu. Nie ma sensu podtrzymywać procedur wyłącznie dlatego, że trwają od wielu lat. Jeżeli koszt dochodzenia długu wielokrotnie przekracza możliwy do uzyskania wpływ, obowiązkiem ustawodawcy jest uporządkowanie tej sytuacji.

Dane przedstawione w uzasadnieniu projektu są jednoznaczne. Zadłużenie powstałe do 31 grudnia 1998 r. wynosi ok. 350 mln zł i dotyczy ok. 7,1 tys. płatników składek. W tej grupie znajduje się ok. 340 nadal aktywnych przedsiębiorców, których zadłużenie wynosi ok. 21 mln zł. Jednocześnie liczba kont z takimi zaległościami zmniejsza się bardzo wolno: z ok. 7,8 tys. w 2023 r. do ok. 7,1 tys. w 2025 r. To pokazuje, że problem nie wygasa w sposób naturalny.

Równie ważne są dane o efektach tej egzekucji. Wpływy wyniosły ok. 4,3 mln zł w 2023 r., ok. 4 mln zł w 2024 r. i ok. 1,9 mln zł w pierwszej połowie 2025 r. Znaczna część tych kwot pokrywa odsetki, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne, a nie należność główną. Oznacza to, że aparat państwa wykonuje formalnie prawidłowe czynności, ale ich realny skutek finansowy jest coraz mniejszy.

Najlepiej skalę problemu pokazuje rachunek na kolejne 10 lat. Bez zmiany prawa koszty dochodzenia tych należności oszacowano na ok. 135 mln zł, natomiast możliwe wpływy na ok. 13,9 mln zł. Dalsze utrzymywanie obecnego mechanizmu oznaczałoby więc wydanie niemal 10 zł po to, aby odzyskać jedną złotówkę. Projekt pozwoli uniknąć takich nieefektywnych wydatków i przynieść ok. 121 mln zł oszczędności w perspektywie dekady.

To nie jest pobłażliwość wobec nierzetelności. To decyzja oparta na rachunku ekonomicznym i doświadczeniu ponad ćwierćwiecza egzekucji. Wiele zobowiązań dotyczy podmiotów działających w zupełnie innych realiach gospodarczych: dawnych zakładów państwowych i spółdzielczych, rzemieślników, osób prowadzących małe zakłady handlowe, gastronomiczne i transportowe, a także osób współpracujących. Przez lata następowały przekształcenia własnościowe, likwidacje i zmiany organizacyjne. Często ZUS nie jest jedynym wierzycielem, a część zobowiązań jest zabezpieczona na majątku, którego sytuacja prawna także zmieniła się przez te dziesięciolecia.

Projekt przewiduje umorzenie z mocy prawa należności powstałych przed 1 stycznia 1999 r. Obejmuje ono nie tylko należności główne, lecz także odsetki za zwłokę, dodatkowe opłaty, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne. To rozwiązanie właściwe, ponieważ pozostawienie należności ubocznych po umorzeniu długu głównego nie kończyłoby problemu. Ustawa ma definitywnie uporządkować historyczne zobowiązania, a nie jedynie zmienić ich nazwę w ewidencji.

Jednocześnie projekt daje osobom opłacającym składki na własne ubezpieczenie możliwość odstąpienia od umorzenia. ZUS ma zawiadomić te osoby o tym prawie, a oświadczenie będzie można złożyć w ciągu 30 dni od doręczenia informacji. Jest to ważna gwarancja dla osób, które po przeanalizowaniu własnej sytuacji uznają, że dalsza spłata zobowiązania lepiej zabezpieczy ich przyszłe uprawnienia emerytalne. Decyzja będzie dotyczyła całości należności i nie będzie mogła zostać później odwołana ani zmieniona.

Generalnie rzecz biorąc, Klub Parlamentarny (Dzwonek) Polskie Stronnictwo Ludowe popiera ten projekt i będzie głosował za. Dziękuję bardzo.