Interpelacja nr 14464

Szanowny Panie Ministrze,

w kampanii wyborczej 2023 r. obecna koalicja rządząca, w tym środowisko Polskiego Stronnictwa Ludowego, składała rolnikom konkretne i publiczne obietnice, w szczególności:

wprowadzenia systemu kontraktacji żywności po określonej, stabilnej cenie,

utworzenia efektywnego Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych,

realnego zabezpieczenia producentów rolnych przed niewypłacalnością podmiotów skupowych i przetwórczych,

wzmocnienia spółdzielczości jako filaru bezpieczeństwa dochodowego rolników.

Były to zapowiedzi zapisane w programach wyborczych głównie PSL-u, komunikowane na spotkaniach z rolnikami i prezentowane jako fundament nowej polityki rolnej po wyborach.

Dziś – po niemal dwóch latach rządzenia – rolnicy mają pełne prawo zapytać, co z tych obietnic zostało realnie zrealizowane.

Zapowiadany system kontraktacji żywności po z góry określonej cenie, w którym część ryzyka rynkowego miały przejmować instytucje publiczne i agencje rolne, nie powstał.

Nie funkcjonuje:

żaden powszechny mechanizm kontraktacji gwarantowanej,

żaden system państwowych gwarancji cen minimalnych,

żaden realny instrument ochrony producenta przed załamaniem rynku.

Szczególnie bulwersujące jest całkowite zaniechanie wdrożenia Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych, który – zgodnie z zapowiedziami – miał:

stabilizować dochody rolników przy ich spadku o 30% w stosunku do średniej z trzech lat,

rekompensować straty do 70% ich wysokości,

chronić producentów w sytuacji braku zapłaty za produkty rolne wskutek niewypłacalności kontrahenta.

Ten element programu wprost odpowiadał na sytuacje takie jak kryzys OSM Olecko – i właśnie dlatego brak jego wdrożenia należy uznać za rażące zaniedbanie koalicji rządzącej.

Rolnicy mieli finansować fundusz składką 0,1% wartości sprzedaży i byli gotowi ponosić solidarnie koszty funkcjonowania systemu.

Państwo nie wykonało swojej części zobowiązania.

Spółdzielczość rolna stanowi kręgosłup rolnictwa w Europie Zachodniej, a nie margines systemu.

W Danii spółdzielnie – na czele z Arla Foods – przetwarzają ponad 90% krajowej produkcji mleka, zapewniając rolnikom stabilny odbiór, przejrzystość finansową i realny wpływ właścicielski,

w Niemczech około 70% mleka skupują i przetwarzają spółdzielnie, a rolnicy działają w ramach silnych struktur negocjacyjnych, wspieranych przez państwo,

we Francji około 75% rolników należy do co najmniej jednej spółdzielni, która jest traktowana jako narzędzie stabilizacji dochodów i element bezpieczeństwa państwa.

Na tym tle szczególnie uderzające jest to, że Polska posiada strukturę rynkową porównywalną z Zachodem, ponieważ:

spółdzielnie odpowiadają za ok. 72% skupu mleka,

stanowią ok. 62% zakładów przetwórczych w sektorze,

największe spółdzielnie przetwarzają kilkanaście procent całej krajowej produkcji mleka.

Problemem Polski nie jest więc brak spółdzielczości, lecz brak systemowych zabezpieczeń państwa wokół niej.

W Polsce:

spółdzielczość została pozostawiona sama sobie,

nie istnieją skuteczne mechanizmy nadzoru finansowego i wczesnego ostrzegania,

brak zabezpieczeń płatniczych dla rolników–członków spółdzielni,

rolnicy dowiadują się o kryzysie dopiero wtedy, gdy nie otrzymują zapłaty za mleko.

Przypadek OSM Olecko nie jest wyjątkiem – jest symptomem systemowej choroby, na którą rząd nie zaproponował żadnego leczenia mimo dwóch lat sprawowania władzy.

Rolnicy nie potrzebują dziś:

kolejnych konferencji prasowych,

obietnic „w trakcie prac”,

deklaracji bez terminów i bez finansowania.

Potrzebują realnych instrumentów ochrony dochodów, spółdzielczości wspartej nadzorem państwa, funduszy działających w praktyce, a nie tylko w programach wyborczych.

Brak realizacji obietnic z 2023 r. nie jest już kwestią sporu politycznego, lecz kwestią odpowiedzialności państwa za bezpieczeństwo żywnościowe i byt tysięcy rodzin rolniczych.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z pytaniami:

Dlaczego przez niemal dwa lata rządów nie wdrożono zapowiadanych w 2023 r. mechanizmów kontraktacji po gwarantowanej cenie oraz Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych?

Jak konkretnie minister zamierza dziś pomóc rolnikom poszkodowanym w kryzysach takich jak OSM Olecko, gdyż przez dwa lata nie stworzono żadnych systemowych zabezpieczeń przed niewypłacalnością przetwórców?

Jakie konkretne zmiany legislacyjne minister planuje wprowadzić, aby spółdzielnie rolne były realnie nadzorowane, a ich członkowie – rolnicy – chronieni przed skutkami błędów zarządczych i ryzyka kontrahentów?

Dlaczego polscy rolnicy nie mają dziś takich narzędzi ochrony dochodów, jakie od lat funkcjonują w spółdzielczości rolnej Danii, Niemiec i Francji?

Jakie konkretne działania zostały podjęte w celu stabilizacji rynku mleka i ochrony dochodów producentów?

Jakie nowe rynki zbytu zostały pozyskane dla polskich produktów mleczarskich w ciągu ostatnich dwóch lat i na jaki realny wolumen eksportu?

Czy minister dysponuje analizą, ile gospodarstw mlecznych może zniknąć z rynku w ciągu najbliższych 2–3 lat przy obecnym poziomie cen skupu?

Z poważaniem

Jarosław Sachajko