Interpelacja nr 12905

Szanowny Panie Premierze,

działając na podstawie art. 193 Regulaminu Sejmu RP, kieruję do Pana interpelację w sprawie rządowego raportu „Polska pomoc Ukrainie 2022–2023”, jego kompletności, metodologii i rozliczenia wydatków publicznych oraz zasad kierowania świadczeń do osób objętych ochroną międzynarodową w odróżnieniu od migrantów ekonomicznych.

Na wstępie składam podziękowania Polakom – osobom prywatnym, organizacjom społecznym, samorządom i przedsiębiorcom – za natychmiastową, bezprecedensową pomoc udzieloną uchodźcom wojennym po 24 lutego 2022 r. Dziękuję także autorom raportu za pokazanie wysiłku społeczeństwa, które – według dokumentu – przekazało znaczące środki ze swojej prywatnej kieszeni.

Jednocześnie przypominam, że pomoc z budżetu państwa i funduszy publicznych to również pieniądze obywateli. Dlatego raporty finansowe muszą być kompletne, porównywalne i wolne od podwójnego liczenia, aby umożliwić realną kontrolę parlamentarną i społeczną.

Przedłożony raport obejmuje wyłącznie lata 2022–2023, podczas gdy wydatki były kontynuowane w 2024 r. i 2025 r. Brak tych danych uniemożliwia obywatelom i posłom ocenę pełnych kosztów oraz porównanie rok do roku.

Ponadto zestawienia cząstkowe (Fundusz Pomocy, „40 zł/dobę”, edukacja JST, NFZ, RARS, komponenty MON) nie składają się na publicznie komunikowaną sumę łącznie ok. 106 mld zł – w przestrzeni publicznej identyfikowalna jest ok. połowa tej kwoty. To rodzi pytania o metodologię, zakres i ewentualne podwójne liczenie.

Polska – jako państwo członkowskie UE i strona Konwencji genewskiej z 1951 r. oraz Protokołu z 1967 r. – ma obowiązek udzielania ochrony osobom uciekającym przed wojną. W odpowiedzi na rosyjską agresję wobec Ukrainy w UE uruchomiono mechanizm ochrony tymczasowej, a Polska przyjęła specustawę z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy, która zdefiniowała status „PESEL UKR” i katalog uprawnień (legalny pobyt, dostęp do rynku pracy i do określonych świadczeń).

Z punktu widzenia państwa i podatników kluczowe jest, aby każda złotówka pomocy publicznej była kierowana do osób, które faktycznie spełniają status ochronny (uchodźcy), a nie w sposób rozlany do grup, które nie są objęte ochroną międzynarodową.

Należy stanowczo odróżnić:

- uchodźców/osoby objęte ochroną tymczasową – wobec których państwo ma jasne zobowiązania prawne i humanitarne, w tym minimalne gwarancje socjalne oraz dostęp do podstawowych usług publicznych;
- migrantów ekonomicznych – osoby przybywające w celach zarobkowych, nieobjęte ochroną międzynarodową, w przypadku których udzielanie świadczeń socjalnych finansowanych z budżetu państwa nie powinno być regułą, dopuszczalne jest udzielenie doraźnej pomocy humanitarnej (ratowanie życia i zdrowia).

Takie rozróżnienie:

- chroni sprawiedliwość społeczną oraz akceptację społeczną dla pomocy uchodźcom wojennym,
- zabezpiecza finanse publiczne,
- ogranicza ryzyko nadużyć i efektu „magnesu” świadczeń.

Skala polskiego wysiłku – militarnego, humanitarnego, samorządowego i społecznego – wymaga pełnej, audytowalnej ewidencji: po pierwsze, aby uwiarygodnić Polskę w oczach partnerów (w tym UE, przy rozliczeniach refundacyjnych), po drugie, aby rzetelnie rozliczyć podatkowe pieniądze obywateli. Oczekiwanym standardem jest publikacja ciągłej serii danych (miesięcznie/kwartalnie) w otwartych formatach, z opisem metodologii.

Polska udźwignęła ogromny ciężar pomocy Ukrainie. Aby utrzymać zaufanie społeczne i zagraniczne, potrzebujemy kompletnego, spójnego i audytowalnego obrazu wydatków – z jasnym rozróżnieniem, że świadczenia socjalne przysługują uchodźcom i osobom objętym ochroną, natomiast migranci ekonomiczni nie powinni być beneficjentami pomocy socjalnej finansowanej z kieszeni polskich podatników (poza doraźną pomocą humanitarną w sytuacjach zagrożenia życia i zdrowia).

W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Premiera o szczegółową odpowiedź na poniższe pytania:

Dlaczego raport nie obejmuje 2024 r. oraz I półrocza 2025 r.? Proszę o uzupełnienie i publikację analogicznego zestawienia dla tych okresów.

Proszę przedstawić jedną spójną tabelę sumującą do ~106 mld zł (2022–2023), z rozbiciem: dział/rozdział/paragraf, źródło (budżet państwa, Fundusz Pomocy w BGK, inne fundusze, JST), instytucja wypłacająca, kwota faktycznie wypłacona (nie: plan/naliczenie), data ujęcia.

Proszę o rozbicie wydatków oświatowych 2022–2024 i 2025: przedszkola, szkoły, dowozy, etaty asystenckie, zajęcia z j. polskiego, inwestycje (CAPEX) – z liczbą uczniów i źródłem finansowania (subwencja, FP, dotacje, UE).

Proszę o wykaz refundacji dla JST (miesięcznie, wg województw).

Proszę o koszty świadczeń udzielonych osobom ze statusem PESEL UKR w 2022–2024 i H1 2025, z podziałem: POZ, AOS, SOR, hospitalizacje, leki, szczepienia, rehabilitacja – i jednoznaczne wskazanie, czy te kwoty wchodzą do sumy raportowej.

Proszę o faktycznie wypłacone kwoty 2022–2024 i H1 2025 dla osób objętych ochroną (PESEL UKR): 500+/800+, Rodzinny Kapitał Opiekuńczy, dofinansowanie opieki żłobkowej oraz inne świadczenia rodzinne – z metodą identyfikacji beneficjentów, aby wykluczyć migrantów ekonomicznych bez tytułu ochronnego.

Proszę o wskazanie, które z tych świadczeń mają pokrycie w refundacjach UE (jeśli tak – jakie kwoty wpłynęły do budżetu państwa/JST).

Proszę o rozbicie wydatków rzeczowych 2022–2024 i H1 2025 (żywność, leki, środki medyczne, logistyka, energia, mienie obronne), metodę wyceny (ewidencyjna/odtworzeniowa) oraz źródła finansowania (FP, dotacje KPRM, darowizny).

Proszę o zestawienie zgodności RARS - MON, aby wyeliminować podwójne ujmowanie pozycji „pomocy wojskowej”.

Proszę o tabele oddzielnie dla 2022, 2023, 2024 i H1 2025, z rozbiciem na: uzbrojenie i sprzęt, amunicję, części, szkolenia, serwis/utrzymanie, transport.

Proszę jasno oddzielić donacje od sprzedaży komercyjnej (eksportu), aby do sumy pomocy nie trafiały wartości niebędące pomocą budżetową.

Proszę wskazać elementy kwalifikujące się do refinansowania z UE/EPF i ich rozliczenie.

Proszę o wykaz polskich wkładów krajowych do instrumentów UE związanych z pomocą Ukrainie oraz wykaz refundacji/grantów, aby zaprezentować wartość netto obciążającą polskiego podatnika.

Proszę o pełne zestawienie wydatków JST 2022–2024 i H1 2025 wg województw i typów JST (gmina/powiat/województwo), kategorie (edukacja, zakwaterowanie, pomoc społeczna, zdrowie, integracja, transport) oraz wskazanie, które pozycje zostały zrefundowane przez budżet państwa/FP/UE.

Proszę o opis metodologii raportu: definicje zakresu „pomocy”, moment ujęcia (plan/naliczenie/wypłata), źródła danych, sposoby deduplikacji, relacja do metodyki ośrodków międzynarodowych (np. % PKB).

Czy raport był weryfikowany przez NIK? Jeśli nie – wnoszę o pilne zlecenie takiej weryfikacji i publikację wyników.

Proszę opisać stosowane mechanizmy weryfikacji statusu (PESEL UKR, legalność pobytu, ciągłość zamieszkania) przy przyznawaniu świadczeń finansowanych z budżetu państwa/JST, tak aby migranci ekonomiczni nie korzystali z programów adresowanych do uchodźców.

Proszę wskazać, czy istnieją progi dochodowe/składkowe lub inne filtry dla cudzoziemców nieobjętych ochroną, a korzystających z ogólnych instrumentów socjalnych – oraz czy rząd planuje ich uszczelnienie.

Proszę o dane na temat odmów i wstrzymań wypłat z przyczyn braku statusu ochronnego – liczba spraw, wartości, województwa.