Interpelacja nr 11725

Szanowna Pani Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej,

zwracam się z interpelacją w związku z licznymi skargami mikroprzedsiębiorców – m.in. z branży eventowej – którzy otrzymują od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) żądania zwrotu tzw. świadczenia postojowego wraz z odsetkami, przy czym kluczowe decyzje i pouczenia były doręczane wyłącznie przez portal PUE ZUS. W praktyce część osób nie miała realnej możliwości zapoznania się z pismami, a następnie – wskutek upływu terminu – utraciła prawo do odwołania.

Przykład omówiony przez jedną z Polek: https://www.tiktok.com/@tadorotkaanimacja/video/7537320633856773398.

Zgodnie z informacjami publicznymi ZUS dopuszczał (i dopuszcza) doręczanie decyzji w sprawach postojowego na PUE lub pocztą, co potwierdza Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. W tych sprawach decyzja odmowna „jest zamieszczana na PUE ZUS lub przesyłana za pośrednictwem poczty“ – a więc niekoniecznie dwoma kanałami, równolegle. W razie braku reakcji na e-pismo skutki są jednak dotkliwe (miesięczny termin na odwołanie).

Jednocześnie przepisy tzw. specustawy covidowej przewidują obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego wraz z odsetkami, co ZUS egzekwuje również po kilku latach. W postępowaniach odwoławczych sąd może dopuścić odwołanie po terminie, jeżeli jego przekroczenie „nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się“, jednak wiele osób nie jest w stanie wykazać tych przesłanek, skoro nie miało świadomości o wszczęciu lub zakończeniu postępowania z uwagi na doręczenie wyłącznie w PUE.

ZUS oraz resort wdrożyły i rozwijają rozwiązania e-doręczeń (w tym nowe funkcje PUE/eZUS od 15 stycznia 2025 r.), co wymaga szczególnej staranności i przejrzystości – zwłaszcza gdy stawką jest zwrot środków wypłaconych w kryzysie. Warto zarazem odnotować, że już w 2020 r. sygnalizowano problemy ze znalezieniem informacji o wnioskach i decyzjach w PUE, co mogło wpływać na skuteczność doręczeń elektronicznych w praktyce.

W świetle powyższego proszę o odpowiedzi na pytania:

Ile decyzji w sprawach świadczenia postojowego (odmownych, o wstrzymaniu, o zwrocie wraz z odsetkami) ZUS doręczył w latach 2020–2025:
a) wyłącznie przez PUE,
b) wyłącznie pocztą,
c) równolegle PUE + poczta?

Ile odwołań od decyzji w tych sprawach zostało odrzuconych jako spóźnione i jaki odsetek takich spraw dotyczył doręczeń elektronicznych (PUE)?

Czy ministerstwo wydało – lub wyda – wytyczne nakazujące równoległe doręczenie (PUE oraz list polecony) w sprawach o szczególnej doniosłości finansowej dla strony (np. żądanie zwrotu świadczeń z odsetkami)? Jeśli nie – dlaczego?

Jakie są obowiązujące w ZUS procedury weryfikacji, że adresat faktycznie zapoznał się z treścią decyzji doręczonej na PUE (poza formalnym UPP)? Czy analizowany jest log do systemu (data logowania, odczytu)?

Czy ministerstwo rozważa ujednolicenie praktyki doręczeń tak, aby wszystkie decyzje o zwrocie świadczeń były obligatoryjnie wysyłane również w formie tradycyjnej, zwłaszcza do mikroprzedsiębiorców?

Ile łącznie środków (kapitał + odsetki) ZUS dochodzi obecnie tytułem „nienależnie pobranego“ świadczenia postojowego? Proszę o rozbicie na lata oraz wielkość firmy (mikro, małe, średnie).

W ilu sprawach sądy przywróciły skutecznie możliwość złożenia odwołania po terminie – z powodu doręczenia wyłącznie w PUE? Proszę o dane roczne.

Czy w związku z wejściem rozwiązań e-Doręczeń od 2025 r. planowane są zmiany legislacyjne (ustawa systemowa, Kodeks postępowania cywilnego, specustawa covidowa), które:
a) wprowadzą domyślnie „doręczenie podwójne“ w sprawach o zwrot świadczeń,
b) uproszczą przywracanie terminu, gdy doręczenie nastąpiło wyłącznie elektronicznie i strona wykaże brak winy?

Czy resort dopuszcza zastosowanie instrumentów ulgi w spłacie (umorzenie odsetek, rozłożenie na raty, odroczenie) wobec mikroprzedsiębiorców, którzy wykażą, że świadczenia przeznaczyli na podstawowe koszty utrzymania w okresie lockdownów? Jeżeli tak – na jakich zasadach i z jakich podstaw prawnych? Jeżeli nie – czy planują państwo stosowne zmiany?

Czy ministerstwo przeprowadzi audyt użyteczności i dostępności PUE/eZUS pod kątem widoczności i powiadomień o decyzjach w sprawach świadczeń kryzysowych (postojowe), w tym testy z udziałem użytkowników niebiegłych cyfrowo? Jeśli tak – kiedy i jakie będą wskaźniki skuteczności powiadomień?

Czy ZUS – wysyłając wezwanie do zapłaty pocztą, a decyzję wyłącznie przez PUE – działa zgodnie z wewnętrznymi standardami doręczeń? Proszę o przedstawienie tych standardów oraz podstaw prawnych. (RPO wskazywał dopuszczalność „PUE lub poczta“, co jednak w praktyce może rodzić dysonans i poczucie braku rzetelności postępowania).

Ile wniosków o interwencję w podobnych sprawach wpłynęło do rzecznika MŚP i z jakim skutkiem? Czy resort współpracował w tej materii z rzecznikiem MŚP i RPO – i jakie wnioski płyną z tej współpracy?

Czy resort przygotuje jasne, publiczne wytyczne dla osób, które przegapiły termin wskutek doręczenia wyłącznie na PUE – w szczególności wzory wniosków o przywrócenie terminu i zawieszenie czynności windykacyjnych do czasu rozstrzygnięcia?

Czy w ocenie ministerstwa uznanie przez ZUS chwili „wprowadzenia pisma do systemu teleinformatycznego“ (PUE) za moment skutecznego doręczenia, bez dodatkowych zabezpieczeń, jest adekwatne w sprawach rodzących poważne konsekwencje finansowe dla obywateli? Proszę o analizę w kontekście przepisów o e-doręczeniach i praktyki ZUS.

W jakim horyzoncie czasowym i w jakim trybie resort zamierza uporządkować rozbieżności między praktyką doręczeń ZUS a oczekiwaniami obywateli co do rzetelnej, „podwójnej“ notyfikacji decyzji o zwrocie świadczeń?

Czy jest planowany przegląd spraw, w których doszło do doręczenia wyłącznie przez PUE i do utraty prawa do odwołania – w celu zaproponowania stronom ugodowych rozwiązań (np. zniesienia odsetek, rozłożenia należności), bez konieczności długotrwałych sporów sądowych?

Jednocześnie proszę o rozważenie udzielania pomocy prawnej osobom w trudnej sytuacji materialnej, zawodowej (jak Polka z powyżej przytoczonego nagrania).

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Dariusz Matecki