Interpelacja nr 9288

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się z interpelacją dotyczącą trudnej sytuacji finansowej gminy Żukowice – niewielkiej gminy wiejskiej w powiecie głogowskim, województwie dolnośląskim, liczącej około 3,5 tys. mieszkańców, z dochodami własnymi na poziomie zaledwie 11 mln zł rocznie.

Gmina Żukowice sąsiaduje bezpośrednio z Hutą Miedzi Głogów I i II należącą do KGHM Polska Miedź SA. Do roku 1989 obie huty znajdowały się w granicach administracyjnych tej gminy, co stanowiło znaczące źródło wpływów do jej budżetu. W wyniku decyzji administracyjnych tereny przemysłowe zostały wyłączone z granic gminy Żukowice i włączone do miasta Głogowa. Gmina straciła tym samym dostęp do istotnych dochodów z podatków lokalnych. Dodatkowo, w związku z dużą szkodliwością oddziaływania zakładów hutniczych na środowisko, z gminy wysiedlono dwie miejscowości, co pozbawiło ją około 25% mieszkańców i jeszcze bardziej ograniczyło jej wpływy.

Obecnie podatki z tytułu działalności huty trafiają w całości do budżetu miasta Głogowa (około 70 mln zł rocznie), podczas gdy gmina Żukowice – mimo sąsiedztwa i ponoszenia skutków ekologicznych, komunikacyjnych i społecznych – otrzymuje z tego tytułu zaledwie kilkaset tysięcy złotych rocznie. Dodatkowo w 2020 roku na terenie gminy uruchomione zostało nowe składowisko odpadów niebezpiecznych pochodzących z produkcji miedzi.

W wyniku powyższego do budżetu gminy zaczęły trafiać środki z tytułu opłat i kar środowiskowych – jednak zgodnie z obowiązującymi przepisami (Prawo ochrony środowiska) zdecydowaną większość tych środków gmina musi w kolejnym roku budżetowym przekazywać do wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

I tak:

w 2022 roku z tytułu opłat środowiskowych gmina otrzymała 1,9 mln zł, z czego musiała zwrócić 1,4 mln zł,

w 2023 roku otrzymała ponad 2,1 mln zł, z czego 1,7 mln zł musiała przekazać do WFOŚiGW,

w 2024 roku z otrzymanych 1,5 mln zł gmina będzie mogła zatrzymać jedynie około 400–500 tys. zł.

Zasady rozliczania nadwyżek są szczególnie krzywdzące dla małych jednostek samorządu terytorialnego, ponieważ limit zatrzymywanych środków oparty jest m.in. na liczbie mieszkańców – co w przypadku gminy Żukowice, osłabionej demograficznie przez wcześniejsze wysiedlenia, działa na jej niekorzyść.

Gmina Żukowice boryka się z poważnymi problemami infrastrukturalnymi, środowiskowymi i społecznymi – m.in. niskim poziomem skanalizowania (tylko 45%), niewystarczającą infrastrukturą wodno-ściekową czy potrzebą inwestycji w termomodernizację i ochronę środowiska. Zatrzymywanie w budżecie pełnej kwoty opłat środowiskowych umożliwiłoby realne działania proekologiczne i poprawę jakości życia mieszkańców.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Premiera z następującymi pytaniami:

Czy rząd planuje nowelizację przepisów Prawa ochrony środowiska w zakresie zasad przekazywania nadwyżek dochodów z opłat i kar środowiskowych przez jednostki samorządu terytorialnego?

Czy możliwe jest wprowadzenie rozwiązań dedykowanych małym gminom, które umożliwiałyby im zatrzymywanie całości środków z tytułu opłat środowiskowych w sytuacjach, gdy na ich terenie znajdują się składowiska odpadów niebezpiecznych lub zakłady przemysłowe o znacznym oddziaływaniu na środowisko?

Czy rząd rozważa możliwość zawieszenia obowiązku przekazywania nadwyżki tych opłat do WFOŚiGW przez gminy znajdujące się w szczególnej sytuacji środowiskowej, demograficznej lub ekonomicznej – takich jak gmina Żukowice?

Czy planowane są działania zmierzające do zrekompensowania gminie Żukowice utraconych w wyniku zmian administracyjnych dochodów – np. poprzez dodatkowe subwencje, dotacje celowe lub inne mechanizmy wsparcia?

Czy możliwe jest stworzenie specjalnego programu wsparcia dla gmin sąsiadujących z dużymi zakładami przemysłowymi, które mimo braku wpływów z podatków ponoszą realne koszty środowiskowe, społeczne i infrastrukturalne ich działalności?

Uprzejmie proszę o odniesienie się do powyższych pytań oraz o informację, czy rząd planuje działania legislacyjne lub organizacyjne w celu zmiany obecnej niesprawiedliwej sytuacji gminy Żukowice oraz innych gmin w podobnym położeniu.

Z poważaniem

Łukasz Horbatowski
Poseł na Sejm RP