Wystąpienie: Katarzyna Matusik-Lipiec

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa przedstawić stanowisko komisji zawarte w druku nr 2818 dotyczące rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska zawartego w druku nr 2778.

Procedowany dzisiaj projekt ustawy ma na celu dostosowanie przepisów do obowiązującego prawa Unii Europejskiej, ale jest też konsekwencją wniesienia przez Komisję Europejską skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Polsce w dniu 5 grudnia 2025 r. Skarga wniesiona przez Komisję Europejską dotyczy braku możliwości zaskarżenia przez zainteresowaną społeczność, w tym w szczególności pozarządowe organizacje ekologiczne, programów ochrony powietrza. Komisja wskazuje, że polskie sądy administracyjne interpretują wymóg wykazania interesu prawnego w sposób zbyt restrykcyjny. Przy odrzuceniu skarg wnoszonych przez mieszkańców obszaru, którego sprawa dotyczy, czy przez organizacje ekologiczne powoływano się na brak wykazania interesu prawnego. Dlatego też projektowane przepisy rozszerzają katalog podmiotów, które mają możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego na uchwałę w sprawie programu ochrony powietrza oraz uchwałę w sprawie aktualizacji programu ochrony powietrza, o których mowa w art. 91 ustawy - Prawo ochrony środowiska, uchwałę w sprawie planu działań krótkoterminowych, o której mowa w art. 92 ustawy - Prawo ochrony środowiska, jak również na niepodjęcie tych uchwał.

Obecnie jest tak, że prawo wniesienia skargi przysługuje podmiotom, które są określone w art. 90 ust. 1 i art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. To właśnie art. 96b projektowanej ustawy określa, komu będzie przysługiwała możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego na wspomniane wyżej uchwały lub bezczynność organu w tym zakresie bez konieczności wykazania naruszenia interesu prawnego. Zgodnie z proponowanymi przepisami wniesienie tej skargi będzie przysługiwało: po pierwsze, osobie fizycznej mającej miejsce zamieszkania w strefie, dla której został przyjęty albo powinien być przyjęty program ochrony powietrza, jego aktualizacja lub plan działań krótkoterminowych; po drugie, osobie prawnej albo jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prowadzącej udokumentowaną działalność gospodarczą albo statutową w strefie, dla której został przyjęty albo powinien być przyjęty program ochrony powietrza, jego aktualizacja lub plan działań krótkoterminowych, przez co najmniej 24 miesiące przed dniem ogłoszenia uchwały sejmiku w sprawie programu ochrony powietrza, jego aktualizacji lub też planu działań krótkoterminowych albo przed dniem, w którym upłynął termin na podjęcie takiej uchwały; po trzecie, organizacji społecznej powołującej się na swoje cele statutowe, prowadzącej udokumentowaną działalność statutową w zakresie ochrony powietrza lub ochrony zdrowia ludzkiego przez co najmniej 24 miesiące przed dniem ogłoszenia ww. uchwały albo przed dniem, w którym upłynął termin na podjęcie tej uchwały.

Projektowany przepis art. 96c wprowadza ograniczenie czasowe możliwości wniesienia skargi na uchwałę. Taką skargę podmioty, o których wcześniej wspomniałam, czyli osoby fizyczne, osoby prawne, organizacje społeczne, będą mogły wnieść tylko w terminie do 6 miesięcy od dnia ogłoszenia uchwały sejmiku województwa w sprawie programu ochrony powietrza, jego aktualizacji lub planu działań krótkoterminowych. Rozwiązanie to ma na celu zachowanie równowagi pomiędzy zapewnieniem tym podmiotom możliwości skutecznego skorzystania ze środków zaskarżenia a koniecznością sprawnej realizacji działań naprawczych przewidzianych w tych dokumentach. Co ważne, ograniczenie to nie będzie obejmować podmiotów, które wykażą naruszenie swojego interesu prawnego. Projektowana regulacja nie zmienia przepisów ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, stanowiących podstawę do wnoszenia skarg w takich przypadkach. Oznacza to, że prawo do wniesienia skargi przez każdego, czyj interes prawny został naruszony, pozostaje niezmienione i nie podlega ograniczeniu 6-miesięcznym terminem. Z kolei w przypadku niepodjęcia tych uchwał przez organy samorządu województwa w terminach określonych przepisami ustawy - Prawo ochrony środowiska osoby i podmioty, o których wcześniej wspominałam, mają możliwość złożenia skargi na bezczynność organu. Skarga ta może zostać wniesiona w dowolnym terminie i nie posiada ograniczenia czasowego.

Należy podkreślić, że istotą art. 1 projektu procedowanej ustawy jest przede wszystkim rozszerzenie katalogu podmiotowego uprawnionych do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Projekt w żadnym stopniu nie ingeruje w tryb i sposób rozpatrywania skarg. W tym zakresie sądy administracyjne będą postępowały zgodnie z dotychczasową praktyką właściwą dla tych spraw.

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Projekt ustawy przewiduje również wprowadzenie art. 2, mającego charakter przepisu przejściowego, którego celem jest zapewnienie ciągłości działań na rzecz poprawy jakości powietrza w okresie, który poprzedza wdrożenie nowych rozwiązań wynikających z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2024/2881. Proponowane rozwiązanie odpowiada na zmianę unijnych przepisów dotyczących jakości powietrza, zgodnie z którymi nowe programy ochrony powietrza będą opracowywane na podstawie oceny jakości powietrza za 2026 r. i przyjmowane do końca 2028 r. Obowiązujące przepisy krajowe nakładają obowiązek opracowania programów ochrony powietrza w związku z ocenami jakości powietrza za lata 2024 i 2025. Aby uniknąć konieczności przygotowania pełnych programów na krótki, przejściowy okres, projekt wprowadza możliwość aktualizacji obowiązujących programów ochrony powietrza na okres 2 lat. Aktualizacje te będą przyjmowane w formie zmian obowiązujących uchwał sejmików województw, a termin ich opracowania i uchwalenia został określony w procedowanym projekcie ustawy na dzień 30 listopada 2026 r. Projekt przewiduje ograniczenie zakresu wymaganych aktualizacji do elementów niezbędnych dla zachowania skuteczności prowadzonych działań naprawczych. Samorządy województw będą mogły odstąpić od ponownego opracowania tych części programu, które pozostają aktualne, w szczególności dotyczących charakterystyki przekroczeń norm jakości, źródeł emisji czy scenariuszy emisyjnych. Pozwoli to ograniczyć obciążenia administracyjne i organizacyjne bez obniżenia jakości przygotowania tych dokumentów.

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w dniu 16 lipca br. przeprowadziła pierwsze czytanie procedowanego projektu ustawy, podczas którego wysłuchała głosów strony społecznej. W czasie tego posiedzenia zgłoszonych zostało pięć poprawek, które zostały zaopiniowane przez komisję negatywnie, dlatego komisja, zgodnie z art. 95d ust. 2 regulaminu Sejmu, na żądanie wnioskodawców przedstawia je w charakterze wniosków mniejszości zawartych w druku nr 2818.

Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wnosi, by Wysoki Sejm raczył uchwalić projekt ustawy zawarty w druku nr 2778. Dziękuję bardzo. (Oklaski)