Wystąpienie: Jarosław Sachajko

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Projekt, który teraz rozpatrujemy, dotyka jednego z najtrudniejszych obszarów polityki publicznej: mieszkalnictwa, a w szczególności sytuacji osób starszych oraz roli gmin w prowadzeniu odpowiedzialnej polityki mieszkaniowej.

Niewątpliwą szansą tego projektu jest wprowadzenie nowego instrumentu skierowanego do seniorów. Mechanizm polegający na nabyciu lokalu przez gminę i jednoczesnym zapewnieniu seniorowi stabilnego najmu może być realną alternatywą dla osób, które posiadają mieszkanie, ale nie mają środków na bieżące utrzymanie, leczenie czy opiekę. To rozwiązanie, które łączy bezpieczeństwo mieszkaniowe z aktywną polityką gmin. Pozytywnie należy ocenić również odejście w tym szczególnym trybie od kryterium dochodowego. W przypadku osób starszych dochód formalny bardzo często nie oddaje rzeczywistej sytuacji życiowej. Projekt to dostrzega i daje gminom większą elastyczność w reagowaniu na realne potrzeby. Z punktu widzenia samorządów istotne jest także umożliwienie finansowania nabycia lokalu w długim okresie czasowym, co może ograniczyć jednorazowe obciążenie budżetu gmin, uporządkowanie zasad dotyczących bonifikat czy zbywania nieruchomości, większa przejrzystość i ograniczenie nadużyć.

Jednocześnie, Wysoka Izbo, projekt skłania do postawienia poważnych pytań i rodzi zagrożenia, których nie można przemilczeć. Największe z nich dotyczy ryzyka naruszenia poczucia sprawiedliwości społecznej. Wyłączenie części zasad obowiązujących w przypadku najmu komunalnego może być odbierane jako uprzywilejowanie jednej grupy kosztem innych osób latami oczekujących na mieszkanie. To wymaga od gmin szczególnej ostrożności i jasnych kryteriów stosowania przepisów.

Niepokój budzi również ochrona samych seniorów. Mechanizm: sprzedaż mieszkania gminie w zamian za najem musi być oparty na pełnej informacji, dobrowolności i realnych zabezpieczeniach przed presją czy nieuczciwymi praktykami. W ustawie brakuje wyraźnych standardów proceduralnych w tym zakresie. Kontrowersje może wywołać także fakt, że po śmierci seniora umowa najmu wygasa, a bliscy nie wstępują w stosunek najmu. Choć z punktu widzenia polityki mieszkaniowej gminy jest to zrozumiałe, to w praktyce może to prowadzić do trudnych napięć społecznych.

Wysoka Izbo! Projekt otwiera nowe możliwości, ale jednocześnie przenosi na gminy duże ryzyko finansowe i społeczne. Dlatego jego powodzenie będzie zależeć nie tylko od samej ustawy, ale także od tego, czy zostanie ona uzupełniona o jasne gwarancje ochrony seniorów, przejrzyste zasady stosowania oraz realne wsparcie dla samorządów. To rozwiązanie, które może pomóc, ale tylko wtedy, gdy będzie stosowane odpowiedzialnie i z pełną świadomością jego konsekwencji. Dziękuję. (Oklaski)