Wystąpienie: Jarosław Sachajko

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mamy dziś do czynienia z sytuacją skandaliczną. Grupa robocza niekoncesjonowanych niepodległościowych działaczy opozycji antykomunistycznej przygotowała konkretne, przemyślane propozycje dotyczące środowiska wyjątkowego, ludzi odważnych, patriotycznych, ludzi, którym wolna Polska zawdzięcza bardzo wiele. Propozycje te zostały przyjęte uchwałą walnego zgromadzenia Federacji Stowarzyszeń w Częstochowie 10 maja 2025 r. Poparta została ona przez 20 stowarzyszeń, jak deklarują sami zainteresowani - przez tysiące osób. Tymczasem wnioskodawcy przynoszą nam półśrodki, czyli rozwiązania, które nie odbudowują zaufania, lecz w dalszym ciągu je marnują. Owszem, w projekcie są elementy, które należy uczciwie uznać za technicznie sensowne. Ale to nie jest odpowiedź, nie dotyka sedna sprawy. Środowisko mówi jasno i konkretnie. Oczekuje ono uczciwego, przejrzystego i odpornego na nadużycia systemu. Systemu opartego na jawności, realnej kontroli i jasnych zasadach.

Tymczasem projekt nie zawiera tego, co dla tych ludzi jest kluczowe. Nie ma powiązania świadczenia ze średnim wynagrodzeniem, tak aby jego realna wartość nie była co kilka lat przedmiotem żebrania o waloryzację. Nie ma rozwiązań dotyczących dziedziczenia. Nie ma pełnej jawności list oraz podstaw przyznania statusu. Nie ma twardych ustawowych mechanizmów audytu urzędów wpisanych w prawo, a nie obiecywanych w kuluarach. Zamiast zasady jednego godnego świadczenia projekt wprowadza kolejne konstrukcje, wyjątki i warunki, a transparentność ogranicza się do listy w BIP-ie, bez odpowiedzi na pytanie o dostęp do dokumentów i realną kontrolę społeczną. Projekt rozszerza rozwiązania dla wdów i wdowców. Dobrze, że państwo pamięta o rodzinach, ale robi to poprzez tworzenie odrębnego statusu i dodatków, zamiast wprowadzić jasną, automatyczną i odporną na uznaniowość zasadę ciągłości wsparcia.

Wysoka Izbo! Tu chodzi o godność ludzi, którzy ryzykowali zdrowie i wolność, gdy inni milczeli. Jeżeli lekceważymy uchwały, wnioski i ciężar dowodów przedstawianych przez środowiska opozycji antykomunistycznej, to mentalnie cofamy się do logiki PRL. Władza wie lepiej, a obywatel ma siedzieć cicho. W obecnym brzmieniu projekt pomija kluczowe postulaty środowiska, które w tej sprawie miało być podmiotem, a nie dekoracją. Projekt w takiej formie zasługuje na odrzucenie w pierwszym czytaniu. Słyszę jednak, że koledzy Zapałowski i Fritz dostrzegają te same problemy, które dziś podnoszę, dlatego daję Wysokiej Izbie szansę na racjonalne i uczciwe rozwiązanie dotyczące tej niezwykle ważnej grupy i wniosku takowego nie będę na razie składał. Dziękuję.