Wystąpienie: Szymon Giżyński

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! W dzisiejszą rocznicową noc myśli Polaków, pełne wzruszenia i wdzięczności za tak wielkie czyny, biegną ku bohaterom powstania styczniowego. Symbolem okresu przedpowstaniowego na ziemiach polskich, gdy zespoliły się w jedno uczucia religijne i patriotyczne polskiego narodu, były procesje, jak ta, bodaj najsławniejsza, Bożego Ciała 30 maja 1861 r. w Warszawie. Głowa przy głowie na całej długości Krakowskiego Przedmieścia.

To religijno-patriotyczne zjednoczenie najtrafniej ujął w swej twórczości malarskiej piewca heroizmu powstania styczniowego Artur Grottger: zakonnicy z krucyfiksami błogosławiący powstańcom, powstańcze polowe msze święte, malarskie wizje opieki Matki Bożej, powstańcze szturmy na wroga z okrzykiem: Jezus Maryja.

Powstanie styczniowe obejmowało całe terytorialne spektrum Rzeczypospolitej Trojga Narodów, proklamowanej umową hadziacką z 1658 r., co symbolizuje herb Rzeczypospolitej zespalający na trójpolowej tarczy wizerunki orła białego - godła Polski, pogoni - herbu Litwy, Świętego Michała Archanioła - herbu Rusi. To manifestacja wspólnej walki Polaków, Rusinów i Litwinów z Rosją. Na każdym z trzech pól tarczy widnieje krzyż i miecz. (Dzwonek)

Według określenia Zdzisława Najdera wzorem dla przyszłych pokoleń Polaków jest dziedzictwo powstańcze w postaci tajemnego państwa polskiego. Dla marszałka Józefa Piłsudskiego symbolem powstania styczniowego była pieczątka Rządu Narodowego gwarantująca dobrowolne wobec rządu posłuszeństwo narodu polskiego na rzecz zwycięstwa nad wrogiem.

Wicemarszałek Dorota Niedziela:

Dziękuję bardzo, panie pośle.

Poseł Szymon Giżyński:

To najzupełniej oczywiste, iż czyny podjęte dla odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r., a także budowy gmachu państwa podziemnego wraz z 400-tysięczną Armią Krajową i zbrojnego podziemia żołnierzy wyklętych w czasie obu okupacji, niemieckiej i sowieckiej, wyrosły z ducha i doświadczeń powstania styczniowego. Pamiętajmy o pieczące Rządu Narodowego i o tajemnym państwie Polaków jako władczym testamencie także dzisiaj. Dziękuję. (Oklaski)