Wystąpienie: Sławomir Ćwik

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt w imieniu klubu Polski 2050 przedstawić stanowisko wobec komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych w zakresie zmian dotyczących asystentów sędziego.

Zmiany dotyczą dwóch najważniejszych kwestii. Po pierwsze, jest to rozszerzenie liczby stanowisk. Dzisiaj mamy asystenta sędziego i starszego asystenta sędziego. Do tej drabinki dodano dodatkowe stanowisko, szczebel kariery w postaci młodszego asystenta sędziego. Druga kwestia jest taka, że na stanowisko młodszego asystenta sędziego będą mogły być przyjmowane już osoby po ukończeniu 3. roku studiów i zaliczeniu wszystkich przedmiotów z okresu tych 3 lat.

Żeby dokładniej omówić potrzebę wprowadzenia tej nowelizacji, musimy się odrobinę cofnąć. Skąd to stanowisko wzięło się w polskim sądownictwie? Ustawą o ustroju sądów powszechnych z 2001 r. wprowadzono do polskiego systemu sądownictwa stanowiska asystenta sędziego i starszego asystenta sędziego. Celem miało być odciążenie sędziów od czynności technicznych, aby mogli w większym stopniu skupić się na orzekaniu. To było oczywiście uzasadnione w związku z tym, że po pierwsze, mieliśmy coraz większe zaległości w rozpatrywaniu spraw w sądach, a po drugie, wykształcenie i praca sędziego w polskim sądownictwie są na tyle wartościowe, że nie warto, aby zajmował się on prostymi czynnościami technicznymi. Dlatego przewidziano, że osoby z wykształceniem prawniczym będą mogły pełnić funkcję asystentów sędziego. Ta instytucja przyjęła się w polskim sądownictwie. Tych sędziów mamy coraz więcej, na koniec ubiegłego roku było ok. 4,2 tys. zatrudnionych w polskim wymiarze sprawiedliwości. W późniejszym czasie weszli oni także do sądownictwa administracyjnego i wojskowego. Ale założenia są takie, aby dla każdego sędziego był jeden asystent, żeby podnieść wydajność pracy każdego z sędziów, którzy pracują dla Rzeczypospolitej, aby to było bardziej efektywne.

Dlatego też w budżecie na 2026 r. zostały przewidziane środki na utworzenie blisko 1,2 tys. nowych etatów asystentów sędziego. Ten projekt wpisuje się w to, aby można było te ambitne założenia zrealizować. Już dzisiaj w wymiarze sprawiedliwości jest ok. 300 wakatów, jeśli chodzi o zatrudnienie asystenta sędziego. Komisja złożyła ten projekt, żeby móc skutecznie zatrudnić te osoby w wymiarze sprawiedliwości, po to aby sprawy były rozpatrywane szybciej, z korzyścią dla wszystkich.

Teraz mamy powiązanie: z jednej strony możemy zatrudnić osoby po 3. roku studiów - a naturalne jest to, że ci studenci szukają miejsca zatrudnienia przede wszystkim w większych aglomeracjach, tam gdzie są ośrodki akademickie - a jednocześnie ze względu na wysokość wynagrodzenia płaconego asystentom sędziego to właśnie w większych ośrodkach jest problem ze znalezieniem chętnych do pracy na tych stanowiskach, dlatego jest to naprawdę sensowne połączenie. Są to osoby, które już mają podstawy w zakresie wykształcenia prawniczego i mogą wykonywać te zadania, pełnić tę funkcję. W niektórych zakresach mogą być nawet sprawniejsze w związku z tym, że sprawniej posługują się nowymi technologiami, które zarówno mogą przygotowywać do tych czynności technicznych, jak i służyć do przygotowania projektów uzasadnień orzeczeń. Dzięki temu faktycznie będziemy mogli zrealizować ten ambitny cel w postaci zwiększenia liczby osób zatrudnionych w sądach na stanowiskach asystenta sędziego.

W mniejszych ośrodkach problem wakatów nie występuje w tak dużym stopniu, dlatego że przy tym zakresie wynagrodzeń tam łatwiej jest znaleźć osoby, które są zainteresowane stabilną pracą w wymiarze sprawiedliwości. Oczywiście możemy tutaj dostrzec pewne ryzyko, że studenci po trzecim roku studiów mogą traktować tę pracę w sądach jako tymczasową, bo będą bardziej zainteresowani rozpoczęciem stosownych aplikacji po ukończeniu piątego roku studiów. Niektórzy jednak faktycznie mogą związać się tylko z wymiarem sprawiedliwości na stanowisku młodszego asystenta sędziego, licząc na to, że stopniowo będą awansowani na kolejne szczeble, czyli asystenta sędziego i starszego asystenta sędziego. Nie będą nawet zmuszeni do ukończenia studiów prawniczych, bo pamiętajmy, że przeszliśmy także na system licencjacki i często studia prawnicze są 3-letnie, a nie 5-letnie. Dlatego oceniamy ten projekt ustawy pozytywnie i oczywiście będziemy głosowali za. Dziękuję.