Wystąpienie: Aleksandra Leo

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Edmund Dalbor to polski duchowny, doktor prawa kanonicznego, arcybiskup, kardynał, był też prymasem. W czasie odbudowy państwowości angażował się w organizację życia kościelnego w niepodległej Polsce, wspierał inicjatywy społeczne, niósł pomoc najuboższym oraz ofiarom wojny. Jego działalność charytatywna i organizacyjna stanowi bardzo istotny element historii pierwszych lat II Rzeczypospolitej.

Nie kwestionujemy jego zasług, jednocześnie jednak zauważamy, że kardynał nie był postacią wolną od kontrowersji. W pierwszych latach niepodległości pozostawał w ostrych sporach kompetencyjnych z kardynałami, co znacznie utrudniało wypracowanie wspólnej linii Episkopatu wobec wyzwań młodego państwa. Napięte były również jego relacje z nuncjuszem apostolskim, późniejszym papieżem Piusem XI. Spory miały wymiar nie tylko personalny, miały też charakter instytucjonalny, wpływały na relacje ze Stolicą Apostolską w okresie kluczowym dla odbudowy struktur Kościoła w Polsce. Jednak najpoważniejsze wątpliwości budzi postawa prymasa po zabójstwie prezydenta Narutowicza w 1922 r. W obliczu dramatu państwa zabrakło jednoznacznego, silnego gestu pojednania i wsparcia dla legalnych władz. Nieobecność na pogrzebie prezydenta oraz konieczność interwencji rządu kierowanego przez premiera Władysława Sikorskiego w sprawie reakcji Episkopatu były bardzo szeroko komentowane i do dziś pozostają przedmiotem historycznej debaty.

Uważamy, że uchwały o charakterze afirmacyjnym powinny dotyczyć postaci jednoznacznie łączących wspólnotę polityczną. Kard. Edmund Dalbor pozostaje postacią historycznie znaczącą, lecz obciążoną sporami instytucjonalnymi i kontrowersyjną postawą w jednym z najtragiczniejszych momentów II Rzeczypospolitej. Dziękuję. (Oklaski)