Wystąpienie: Ewa Schädler

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko Klubu Parlamentarnego Polska 2050 w sprawie projektu uchwały dotyczącej upamiętnienia 100. urodzin Andrzeja Wajdy.

Klub Polska 2050 poprze tę uchwałę. Projekt uchwały upamiętnia nie tylko wybitnego reżysera filmowego i teatralnego, upamiętnia również artystę, który przez całe życie prowadził dialog z historią, z polską tożsamością, z naszym sumieniem, twórcę, który miał odwagę zadawać pytania, często trudne pytania, o wojnę, o odpowiedzialność, o wolność, o cenę kompromisów.

Filmy Andrzeja Wajdy od "Kanału" i "Popiołu i diamentu" przez "Człowieka z marmuru" i "Człowieka z żelaza" aż po "Katyń" i "Powidoki" nie były jedynie dziełami artystycznymi, były częścią polskiej debaty publicznej, były świadectwem epoki. Były także szkołą myślenia o państwie i obywatelskości.

Wajda przypominał nam, że historia nie jest martwym zbiorem dat. Jest doświadczeniem, które kształtuje wspólnotę. A sztuka, jeśli jest uczciwa, pomaga tę historię zrozumieć.

Andrzej Wajda konsekwentnie bronił autonomii twórców. W słowach wypowiedzianych po premierze "Powidoku" mówił jasno: Ingerowanie w sztukę nie jest zadaniem władzy. To artyści są od sztuki, nie politycy. To zdanie wybrzmiewa dziś szczególnie mocno. Państwo ma obowiązek wspierać kulturę, tworzyć dla niej stabilne warunki, dbać o instytucje i edukację artystyczną. Nie ma jednak prawa narzucać artystom tematów, ocen ani interpretacji. Dziedzictwo Wajdy to także lekcja odpowiedzialności władzy wobec wolności twórczej.

Warto pamiętać, że był on nie tylko twórcą, ale i obywatelem, żołnierzem Armii Krajowej, senatorem I kadencji, inicjatorem powstania Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej w Krakowie, założycielem szkoły filmowej, która wychowała kolejne pokolenia reżyserek i reżyserów, człowiekiem, który łączył artyzm z odpowiedzialnością za wspólnotę.

Upamiętnienie 100. rocznicy jego urodzin to nie jest gest symboliczny bez treści. To zobowiązanie do tego, by polska kultura była przestrzenią wartości, dialogu (Dzwonek) i odwagi, byśmy potrafili rozmawiać o naszej historii bez uproszczeń i bez lęku. (Oklaski)