Wystąpienie: Witold Tumanowicz

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Prezesie! W 2024 r. Trybunał Konstytucyjny wydał 118 orzeczeń, w tym 25 wyroków, z których 88% stwierdzało niezgodność przepisów z konstytucją. Do trybunału wpłynęło 318 spraw, w tym 249 skarg konstytucyjnych. To pokazuje realną skalę jego aktywności i wagę spraw, które do niego trafiają. Jednocześnie na moment sporządzenia informacji 22 wyroki z 2024 r. nie zostały opublikowane mimo obowiązku wynikającego z art. 190 ust. 2 konstytucji. Trzeba dla porządku przypomnieć, że niepublikowanie wyroków miało miejsce za rządów zarówno poprzedniej, jak i obecnej władzy. Dziś ta praktyka występuje właśnie za rządów Donalda Tuska, który robi dokładnie to samo, co sam krytykował. Mamy więc sytuację, w której organ konstytucyjny wydaje wyroki, a władza wykonawcza decyduje, czy wprowadzić je do obrotu prawnego.

Równolegle trwa spór o status części sędziów i skutki orzeczeń wydanych z ich udziałem. W przestrzeni publicznej funkcjonują sprzeczne stanowiska co do legalności składu trybunału, a obecny rząd wprost ignoruje jego istnienie, naruszając konstytucję. Jaskrawym tego przykładem jest problem niepowoływania sędziów w skład Trybunału Konstytucyjnego. To nie jest neutralne zaniechanie. To jest próba paraliżowania konstytucyjnych organów państwa poprzez osłabianie ich składu i podważanie ich zdolności do działania. Spór polityczny przekłada się wprost na funkcjonowanie instytucji zapisanej w konstytucji. Warto też powiedzieć wprost: w momencie gdy obecna władza uzyska realną możliwość obsadzenia trybunału własnymi nominacjami i zapewnienia sobie nimi przewagi, proces powołań przyspieszy. Nie mam co do tego żadnych wątpliwości. I wtedy, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, trybunał stanie się dla Platformy w pełni legalny i wiarygodny. To pokazuje, że spór nie dotyczy zasad, lecz kontroli nad instytucją. Zresztą dzisiaj mieliśmy właśnie taki spór, jeśli chodzi o kwestię związaną z powołaniem nowej KRS. Będzie ona powołana na bazie niekonstytucyjnej - według obecnej władzy - ustawy, a jednocześnie będą ją akceptować tylko dlatego, że dopisali do niej uchwałę. Cóż, nie można akceptować sytuacji, w której ocena legalności jakiejkolwiek instytucji, w tym wypadku Trybunału Konstytucyjnego, zależy od tego, kto aktualnie sprawuje władzę. Gdy większość miała PiS, Platforma kwestionowała wybory sędziów. Dziś rząd Platformy kwestionuje skutki części orzeczeń i ich publikację. Mechanizm jest identyczny.

Rząd Tuska oraz minister Żurek, deklarując przywracanie praworządności, stosują selektywne podejście do wyroków. Władza wykonawcza nie ma kompetencji do filtrowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Taki model prowadzi do niepewności prawa i dalszego pogłębiania konfliktu ustrojowego. Dlatego jako Konfederacja podtrzymujemy postulat resetu konstytucyjnego. Nowe, jednoznaczne zasady wyboru sędziów, bez kwestionowania, przy ponadpartyjnym porozumieniu. Bez tego porozumienia spór będzie trwał, autorytet konstytucyjnych instytucji będzie dalej osłabiany, a niepewność prawa u obywateli będzie rosła. I nie chodzi o to, żebyście zaproponowali tylko i wyłącznie coś pod siebie. Tylko chodzi o to, żeby rzeczywiście coś zmienić w taki sposób, żeby wszystkie strony sporu politycznego się na to zgodziły i żeby rzeczywiście nikt nie kwestionował tego, że instytucje konstytucyjne mogą działać. Trybunał Konstytucyjny musi być organem stabilnym i respektowanym przez każdą władzę. Inaczej konflikt wokół niego będzie się powtarzał przy każdej zmianie rządu, a to dla polskiego społeczeństwa i polskiego obywatela będzie dewastacją. Dziękuję. (Oklaski)