Wystąpienie: Grzegorz Lorek

Pytania

Ustawa o Funduszu Ochrony Rolnictwa (FOR) z 13 lipca 2023 r., mimo szczytnych założeń ochrony rolników przed skutkami upadłości podmiotów skupujących, od początku funkcjonowania budziła kontrowersje i ujawniła szereg mankamentów. Nowelizacja (często kojarzona z procedurami o nr 2295, dotyczącymi doprecyzowania rekompensat) stara się adresować niektóre problemy, ale wiele wad pozostaje przedmiotem krytyki rolników i przetwórców.

Oto główne wady i mankamenty ustawy o Funduszu Ochrony Rolnictwa:

Zbyt wąski katalog podmiotów skupujących: Ustawa nakłada obowiązek wpłat na podmioty prowadzące skup, przechowywanie lub przetwórstwo. Jednakże rolnicy zwracali uwagę, że z funduszu nie korzystają, gdy nabywcą jest pośrednik niebędący podatnikiem VAT (np. zagraniczny podmiot bez polskiego NIP-u), co sprawia, że w przypadku upadłości takiego podmiotu rolnik nie otrzyma rekompensaty. Mechanizm obciążający ostatecznie rolników: Choć formalnie wpłaty na fundusz (0,125% wartości netto produktów) obciążają skupujących, w praktyce przetwórcy często przerzucają ten koszt na rolników, obniżając ceny oferowane za produkty rolne. Jest to postrzegane jako ukryty podatek. Biurokracja i trudności z uzyskaniem środków: Procedury ubiegania się o rekompensatę są skomplikowane. W pierwszym okresie funkcjonowania przepisy niejasno określały, jak dokumentować wierzytelności, a rolnicy musieli wykazywać się dużą aktywnością w zgłaszaniu podmiotów do upadłości. Niewystarczająca wysokość rekompensat: Maksymalna kwota rekompensaty bywa niewystarczająca w stosunku do realnych strat poniesionych przez gospodarstwo przy dużej upadłości. Poselski projekt nowelizacji (nr 2295) próbuje doprecyzować zasady dla grup producenckich, jednak wcześniejsze zasady utrudniały pełne pokrycie szkód. Ryzyko kuriozalnych zmian w przepisach: W 2024 r. pojawiły się propozycje zmian (konsultowane w sierpniu 2024 r.), które zdaniem rolników mogły ograniczyć dostęp do pomocy, np. poprzez wyłączenie wykreślenia działalności z CEIDG jako podstawy do uznania podmiotu za niewypłacalny. Problemy z definicją niewypłacalności: Początkowe przepisy były niespójne co do momentu, w którym rolnik może zgłosić upadłość kontrahenta do KOWR, co opóźniało wypłaty.

Podsumowując, głównym mankamentem jest to, że mechanizm, który miał chronić rolników, często zwiększa koszty ich działalności, a jednocześnie nie gwarantuje szybkiej i pełnej rekompensaty w każdym przypadku upadłości skupującego.