Wystąpienie: Iwona Karolewska

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczy bardzo konkretnego problemu: skutecznego i terminowego wykonywania wyroków ETPC.

Dziś ten system nie działa wystarczająco dobrze. Na koniec 2024 r. aż 147 orzeczeń dotyczących Polski pozostawało w procedurze nadzoru nad ich wykonaniem. Ponad 1/5 z nich nie została wykonana przez ponad 5 lat, a najstarsze sprawy sięgają 2005 r. Za tymi liczbami stoją konkretni ludzie i konkretne naruszenie ich praw. Problem wynika m.in. z braku jasnych ustawowych zasad współpracy pomiędzy instytucjami. Odpowiedzialność jest rozproszona, a działania naprawcze często trwają zbyt długo. Projekt ustawy ma to zmienić. Wprowadza jasne zasady wykonywania orzeczeń, porządkuje współpracę pomiędzy podmiotami publicznymi i wzmacnia rolę ministra właściwego do spraw zagranicznych jako koordynatora tego procesu. To szczególnie ważne w przypadku tzw. spraw powtarzalnych, dotyczących m.in. przewlekłości postępowań czy praw osób pozbawionych wolności. Samo wypłacenie zadośćuczynienia nie wystarczy. Trzeba również usunąć przyczynę naruszenia, żeby podobne sprawy nie trafiały ponownie do Strasburga. Jest też wymiar finansowy. W latach 2011-2024 Polska wypłaciła ponad 57 mln zł tytułem zadośćuczynień wynikających z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Wysoka Izbo! Wykonywanie wyroków międzynarodowego trybunału nie może być traktowane jako formalność. To kwestia odpowiedzialności państwa i ochrony praw obywateli. Dobrze działające państwo powinno umieć wyciągnąć wnioski z orzeczeń sądów i trybunałów, których jurysdykcję uznaje. Potrzebujemy systemu, który jasno określa odpowiedzialność poszczególnych instytucji, usprawnia współpracę i pozwala szybciej reagować na potwierdzone naruszenia. Takiego systemu potrzebują przede wszystkim obywatele. Ale jest on również ważny dla wiarygodności Polski jako państwa respektującego swoje zobowiązania międzynarodowe. Projekt odpowiada także na oczekiwania społeczeństwa obywatelskiego dotyczące sprawnego wykonywania wyroków, skutecznego naprawiania stwierdzonych naruszeń oraz zapewnienia skarżącym należnego zadośćuczynienia. Dlatego potrzebujemy jasnych zasad, odpowiedzialności i skutecznej koordynacji.

Wysoka Izbo! Klub Koalicji Obywatelskiej popiera ten projekt. Dziękuję bardzo. (Oklaski)