Wystąpienie: Jacek Świat

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Tadeusz Konwicki to dla mojego pokolenia postać szczególnie ważna, jedna z najważniejszych postaci polskiej kultury powojennej. Pisarz, scenarzysta, reżyser. Takie powieści i zapiski, tzw. sylwa, "Kompleks polski", "Mała apokalipsa", "Rzeka podziemna...", "Nowy Świat i okolice"; filmy: "Salto", "Jak daleko stąd, jak blisko", "Lawa"; scenariusze: "Matka Joanna od Aniołów", "Faraon", "Kronika wypadków miłosnych". To wszystko jest klasyka, cr?me de la cr?me polskiej kultury. To twórczość, w której splatają się niezwykle harmonijnie liryzm i patos, ironia i powaga, które w sumie tworzą fascynujący obraz epoki i polskich losów.

Ale myślę, że nie da się odczytać tej twórczości bez prześledzenia drogi życiowej Konwickiego, drogi, którą przeszło bardzo wielu twórców i polskich inteligentów. Konwicki u schyłku wojny jako żołnierz podziemia niepodległościowego musiał uchodzić ze swojej Wileńszczyzny. Zawalił się jego świat, jego mała ojczyzna. Na tę traumę zareagował akcesem do socrealizmu. Tego nie zmieniło nawet odrzucenie przez cenzurę "Rojstów", jego pierwszej powieści. Przez parę lat Konwicki po prostu pisał produkcyjniaki.

Po 1956 r. mógł rozwinąć skrzydła twórcze, zresztą w coraz większym stopniu borykając się z cenzurą, ale przynajmniej mógł tworzyć, próbować tworzyć bez tego gorsetu komunistycznego. Wreszcie w 1977 r. podjął bardzo trudną decyzję, by swoje książki wydawać poza cenzurą, wyłącznie w drugim obiegu.

Co ciekawe, Konwicki nie zaprzecza swojemu życiorysowi, jak wielu tzw. pryszczatych. Przeciwnie - jego dojrzała twórczość jest rodzajem ekspiacji i analizy procesu uwikłania w totalitaryzm. Jest to jeden z najbardziej fascynujących wątków jego twórczości. Uważam, że pominięcie tego aspektu w uchwale jest po prostu błędem, dlatego mój klub składa na ręce pani marszałek poprawkę, która ten aspekt uwzględni.

I ja, i moi koledzy klubowi bardzo chcielibyśmy poprzeć tę uchwałę, bo Konwicki to jest postać rzeczywiście jedna z najwybitniejszych, ale czy to będzie możliwe, zobaczymy.