Wystąpienie: Marcin Józefaciuk

Stanowisko

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Rozpatrujemy dziś projekt, który może wydawać się niewielką zmianą proceduralną, ale w rzeczywistości dotyka bardzo ważnej kwestii - relacji między obywatelem a państwem w postępowaniu karnym.

Projekt wprowadza możliwość sądowej kontroli decyzji prokuratora o odmowie dopuszczenia pełnomocnika osoby niebędącej stroną postępowania przygotowawczego. Dziś taka decyzja może być zaskarżona wyłącznie do prokuratora wyższego szczebla. Po zmianach zażalenie będzie rozpoznawał niezależny sąd rejonowy. I to jest kierunek, który należy ocenić pozytywnie. Bo w demokratycznym państwie prawa kontrola sądowa nad decyzjami organów ścigania nie jest przeszkodą. Jest gwarancją uczciwości procedury.

Projekt dotyka sytuacji osób, które formalnie nie są stroną postępowania, ale których interesy mogą być realnie zagrożone. To mogą być świadkowie, osoby zatrzymane, osoby przesłuchiwane czy osoby, wobec których prowadzone są czynności mające bardzo poważne konsekwencje życiowe i prawne. Dlatego możliwość korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika ma ogromne znaczenie.

Pozytywnie należy też ocenić próbę pogodzenia prawa do sądu ze sprawnością śledztwa. Projekt przewiduje bowiem wyjątki dotyczące sytuacji niecierpiących zwłoki albo ważnego interesu śledztwa. Jednocześnie właśnie tutaj pojawiają się najważniejsze pytania. Pojęcie "ważnego interesu śledztwa" jest bardzo szerokie, a każde szerokie pojęcie w prawie daje organom państwa dużą przestrzeń interpretacyjną. Dlatego kluczowe będzie to, jak nowe przepisy będą stosowane w praktyce. Czy rzeczywiście zwiększą ochronę praw obywatelskich? Czy staną się realnym mechanizmem kontroli? Czy wyjątki nie zaczną z czasem dominować nad zasadą?

Skuteczne państwo prawa to nie tylko państwo sprawne, ale również państwo, które potrafi ograniczać własną władzę tam, gdzie w grę wchodzą prawa obywatela.