Wystąpienie: Piotr Górnikiewicz

Dziękuję.

Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Projekt ustawy, nad którym pracowała Komisja Nadzwyczajna do spraw kodyfikacji, dotyczy kluczowej zmiany w Kodeksie postępowania karnego - wprowadzenia realnej zewnętrznej kontroli sądowej nad decyzjami prokuratora, który odmawia świadkowi czy innej osobie niebędącej stroną udziału pełnomocnika w sprawie. Do tej pory żyliśmy w rzeczywistości, w której prokurator de facto był sędzią we własnej sprawie. To on decydował o ograniczeniu praw uczestnika, a zażalenie na tę decyzję trafiało jedynie do jego bezpośredniego przełożonego. Nowelizacja kończy z tym wadliwym systemowo mechanizmem, realizując tym samym wieloletnie postulaty rzecznika praw obywatelskich oraz środowisk adwokackich.

Istota zmiany polega na dodaniu do art. 87 k.p.k. nowych przepisów, które przenoszą ciężar kontroli instancyjnej na niezawisły organ - sąd rejonowy właściwy dla miejsca prowadzenia postępowania. Aby zapewnić dynamikę śledztwa, sąd został zobowiązany do rozpoznania zażalenia niezwłocznie, w terminie zaledwie 7 dni od przekazania mu niezbędnych akt. Takie ukształtowanie procedury gwarantuje, że ochrona praw obywatela nie stanie się martwą literą prawa, a z drugiej strony nie sparaliżuje pracy organów ścigania.

Jest to rozwiązanie wyważone, merytoryczne i przede wszystkim sprawiedliwe, które odbiera oskarżycielowi monopol na ocenę tego, czy dany obywatel potrzebuje profesjonalnego wsparcia prawnika. Kluczowym bezpiecznikiem wprowadzonym w tym projekcie jest zasada, według której postanowienie prokuratora o odmowie dopuszczenia pełnomocnika staje się wykonalne dopiero z dniem jego uprawomocnienia. Oznacza to, że co do zasady przesłuchanie świadka czy inna czynność procesowa z jego udziałem nie powinny się odbyć, dopóki sąd nie rozstrzygnie wątpliwości co do obecności pełnomocnika. Ustawodawca przewidział tu wprawdzie wyjątki, posługując się terminem "ważny interes śledztwa" lub "wypadek niecierpiący zwłoki", jednak mają one charakter wyłącznie incydentalny.

Z satysfakcją przyjmujemy ten projekt jako element szerszej strategii przywracania właściwej hierarchii kompetencji w procesie karnym. Odchodzimy od szkodliwego trendu z poprzednich lat, kiedy to prokuratura zyskiwała kosztem sądów uprawnienia niemal władcze, co jaskrawo uwidoczniło się chociażby w kontrowersyjnych zmianach dotyczących listu żelaznego. Przedłożona nowelizacja jest wyraźnym sygnałem, że prokuratura ma być organem procesowym, a nie decydentem ostatecznym w zakresie praw i wolności obywatelskich.

Biorąc pod uwagę sprawozdanie komisji, która zarekomendowała przyjęcie projektu, Klub Parlamentarny Polska 2050 będzie głosował za uchwaleniem tej ustawy. Dziękuję.