Wystąpienie: Katarzyna Ueberhan

Stanowisko

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druki nr 2387 i 2463).

To przedłożenie rządowe ma na celu uzupełniające wdrożenie decyzji ramowej 2002/584/WSiSW w sprawie europejskiego nakazu aresztowania. Projekt ten, choć na pierwszy rzut oka ma charakter techniczny, w istocie dotyczy bardzo ważnych kwestii związanych ze standardem współpracy sądowej w Unii Europejskiej, sprawnością postępowań oraz poszanowaniem zasady równego traktowania osób objętych procedurą europejskiego nakazu aresztowania.

Projekt tej ustawy odpowiada na konkretne i rzeczywiste braki w obowiązującym stanie prawnym. Uzasadnienie słusznie wskazuje, że obecne przepisy nie implementują w pełni wszystkich rozwiązań wynikających z decyzji ramowej, a zarazem nie zapewniają pełnej zgodności z zasadą niedyskryminacji wyrażoną w art. 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Po pierwsze, projekt zrównuje sytuację prawną osób, które mają miejsce zamieszkania lub stale przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z sytuacją obywateli polskich. Dzisiaj gwarancje związane z powrotem do Polski po prawomocnym zakończeniu postępowania w państwie wydania nakazu dotyczą wprost obywateli polskich oraz osób korzystających z prawa azylu. Projekt rozszerza ten standard także na osoby stale związane z Polską przez miejsce zamieszkania lub stałego pobytu. Jest to zmiana potrzebna i sprawiedliwa, ponieważ państwo prawa nie powinno różnicować sytuacji osób tylko dlatego, że nie posiadają polskiego obywatelstwa, skoro ich realne centrum życiowe znajduje się właśnie w Polsce. Uzasadnienie trafnie wskazuje, że dotychczasowy stan prawny mógł oznaczać nieprawidłową implementację art. 5 ust. 3 i art. 25 decyzji ramowej.

Po drugie, projekt wprowadza możliwość czasowego przekazania osoby objętej europejskim nakazem aresztowania w celu jej przesłuchania przez państwo, które wydało nakaz, jeszcze przed ostatecznym rozpoznaniem samego wniosku o przekazanie. W tym celu modyfikowany jest art. 607k Kodeksu postępowania karnego, a sąd otrzymuje możliwość wyboru między przesłuchaniem tej osoby w Polsce a wyrażeniem zgody na jej czasowe przekazanie. To rozwiązanie służy sprawności postępowania i odpowiada współczesnym realiom współpracy transgranicznej. Co istotne, projekt uwzględnia również obowiązujące już rozporządzenie Unii Europejskiej dotyczące cyfryzacji współpracy sądowej, dzięki czemu sąd będzie mógł zdecydować, czy przesłuchanie powinno nastąpić z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość, czy też w trybie przewidzianym w decyzji ramowej.

Po trzecie, bardzo istotna jest zmiana polegająca na dodaniu art. 607ya k.p.k., który zobowiązuje sąd wykonujący europejski nakaz aresztowania do bezzwłocznego wystąpienia do państwa trzeciego, z którego wcześniej nastąpiła ekstradycja danej osoby, o wyrażenie zgody na jej dalsze przekazanie. Projekt jednocześnie przesądza, że terminy rozpoznania sprawy albo nie rozpoczynają biegu, albo ulegają zawieszeniu do czasu uzyskania tej zgody. Jest to rozwiązanie porządkujące, które eliminuje lukę proceduralną i ma zapobiegać zbędnym opóźnieniom.

Po czwarte, projekt nowelizuje art. 607zb § 3 k.p.k. również w zakresie tranzytu osoby ściganej przez terytorium Polski i rozszerza gwarancje na osoby mające miejsce zamieszkania lub stale przebywające w Polsce. Oznacza to, że także one będą mogły korzystać z warunku późniejszego przekazania do Polski w celu odbycia kary pozbawienia wolności lub wykonania środka polegającego na pozbawieniu wolności. To konsekwentne rozwinięcie zasady równego traktowania i dowód na to, że projekt nie ogranicza się do jednej korekty, lecz tworzy spójniejszy model ochrony praw osób objętych procedurą europejskiego nakazu aresztowania.

Istotne są również wnioski płynące z opiniowania projektu. W raporcie z konsultacji odnotowano, że uwagi zgłosiła m.in. Krajowa Izba Radców Prawnych. Jedna z praktycznych uwag, odnosząca się do potrzeby doprecyzowania kwestii związanych z terminem powrotnego przekazania osoby ściganej, została częściowo uwzględniona przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Pokazuje to, że projekt został poddany analizie i że część uwag praktycznych została uwzględniona już na etapie rządowym.

Podsumowując: zmiany wzmacniają efektywność współpracy sądowej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, porządkują procedurę wykonywania europejskiego nakazu aresztowania oraz podnoszą standard ochrony praw jednostki, zwłaszcza przez zrównanie sytuacji mieszkańców i stałych rezydentów Polski z sytuacją obywateli polskich. To rozwiązania potrzebne i ważne dla sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w wymiarze europejskim. Co istotne, jak wynika ze sprawozdania Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, projekt został pozytywnie rozpatrzony w niniejszym brzmieniu.

Z uwagi na powyższe klub Lewicy popiera niniejsze przedłożenie. Dziękuję.