Wystąpienie: Stefan Krajewski

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W trzeciej dekadzie kwietnia 2026 r. na obszarze Polski wystąpił rozległy epizod przymrozków wiosennych obejmujących cały kraj. Zjawisko charakteryzowało się znaczną zmiennością natężenia, przy czym jego kulminację odnotowano w nocy z 29 na 30 kwietnia 2026 r. Na znacznej części obszaru Polski temperatura minimalna powietrza obniżyła się w czasie analizowanych przymrozków do wartości od minus 2 stopni Celsjusza do minus 4 stopni Celsjusza, natomiast lokalnie spadła poniżej minus 6 stopni Celsjusza. Najniższe wartości temperatury minimalnej powietrza występowały przede wszystkim w południowej i południowo-wschodniej części kraju, szczególnie na obszarach podgórskich, województw małopolskiego i podkarpackiego, a lokalnie również w centralnej i północno-wschodniej Polsce.

W wielu regionach temperatura minimalna powietrza poniżej 0 stopni utrzymywała się przez kilka godzin nocnych i porannych, co zwiększało ryzyko wystąpienia uszkodzeń mrozowych. Najbardziej zagrożone były plantacje jagodowe oraz uprawy sadownicze znajdujące się w fazie kwitnienia i zawiązywania owoców. Epizod przymrozków z końca kwietnia 2026 r. mógł prowadzić do wystąpienia lokalnie znaczących strat w produkcji sadowniczej, jednakże na ocenę skali szkód musimy poczekać do tzw. opadu świętojańskiego, czyli czerwcowego opadu zawiązków, kiedy to następuje naturalna biologiczna regulacja liczby owoców.

Jeśli chodzi o działania podejmowane w związku z wystąpieniem przymrozków i formy pomocy, o których chciałbym powiedzieć, to przede wszystkim aktualnie komisje powoływane przez wojewodów właściwych ze względu na miejsce występowania szkód rozpoczynają szacowanie szkód powstałych w wyniku tegorocznych przymrozków wiosennych na wnioski producentów rolnych.

Niezależnie od prac podejmowanych przez komisje w dniu 6 maja wystąpiłem do komisarza Hansena, komisarza ds. rolnictwa i żywności Komisji Europejskiej, z wnioskiem o uruchomienie nadzwyczajnej pomocy Unii Europejskiej dla producentów owoców, którzy ponieśli straty spowodowane wystąpieniem tegorocznych przymrozków.

Jednocześnie na podstawie obowiązujących przepisów producenci rolni poszkodowani w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych mogą ubiegać się o preferencyjne kredyty na wznowienie produkcji, odtworzenie środków trwałych, kredyty na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Kredyt może zostać udzielony w terminie do 12 miesięcy od daty sporządzenia protokołu przez komisję powołaną przez wojewodę. Oprocentowanie tych kredytów wynosi 0,5% dla producenta rolnego, który w dniu wystąpienia szkód posiadał ubezpieczone 50% powierzchni upraw rolnych, z wyłączeniem wieloletnich użytków zielonych. Pozostali rolnicy mogą ubiegać się o kredyt oprocentowany na poziomie 3,9%.

Mogą się również ubiegać o ulgę w opłacaniu bieżących składek na ubezpieczenie społeczne oraz regulowaniu zaległości z tego tytułu w formie odroczenia terminu płatności składek i rozłożenia ich na dogodne raty, a także umorzenia całości lub części bieżących składek na wniosek złożony do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Możliwe jest także odroczenie i rozłożenie na raty płatności z tytułu umów sprzedaży i dzierżawy nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz ulg w opłatach czynszu, a także umorzenia raty płatności czynszu z tytułu umów dzierżawy.

Mogą się też ubiegać o ulgę w podatku rolnym na indywidualny wniosek producenta rolnego złożony do wójta. Ponadto producenci owoców i warzyw zrzeszeni w organizacjach producentów mogą uzyskać wsparcie z budżetu Unii Europejskiej w oparciu o zapisy Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Pomoc jest przyznawana organizacjom producentów owoców i warzyw na realizację działań zapisanych w programie operacyjnym w zakresie sześciu interwencji w sektorze owoców i warzyw. Jedna z tych interwencji, interwencja I.7.1, zawiera możliwość realizacji działań z zakresu ochrony drzew i krzewów owocowych oraz upraw warzywnych przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi, m.in. przymrozkami, gradem. Do wsparcia kwalifikują się inwestycje w zakup instalacji chroniących drzewa i krzewy owocowe przed przymrozkami, np. urządzenia do mieszania powietrza, nagrzewnice przeciwprzymrozkowe, generatory dymu. Pomoc ma charakter refundacji 60% poniesionych kosztów inwestycji. Obecnie w 109 uznanych organizacjach producentów zrzeszonych jest ponad 3 tys. rolników produkujących owoce i warzywa.

Ponadto producenci rolni mają możliwość ubiegania się o preferencyjne kredyty na realizację inwestycji w gospodarstwach rolnych, w tym na zakup lub instalację maszyn, urządzeń lub wyposażenia służących do prowadzenia produkcji rolnej. Powyższe kredyty mogą być udzielane na 15 lat z oprocentowaniem na poziomie 4,2%. Kredyty udzielane są przez banki współpracujące z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wskazane programy pomocowe to rozwiązania systemowe, natomiast ewentualna dodatkowa pomoc krajowa oraz szczegółowy wniosek do Komisji Europejskiej będą mogły zostać przygotowane po oszacowaniu szkód przez komisje powołane przez wojewodów. Oszacowanie szkód w poszczególnych gospodarstwach nie tylko jest warunkiem uruchomienia pomocy nałożonym przepisami Komisji Europejskiej, ale również jest konieczne do sporządzenia oceny skutków regulacji, która jest niezbędnym elementem każdej regulacji prawnej przedkładanej Radzie Ministrów. Taki harmonogram prac był praktykowany również w przeszłości przez moich poprzedników.

Pomoc dla producenta rolnego, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r. suszy, gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi czy lawiny, została uruchomiona w połowie 2022 r. Pomoc dla rodzin, którym zagraża utrata płynności finansowej w związku z wystąpieniem w gospodarstwie rolnym w 2022 r. szkód spowodowanych właśnie tymi skutkami suszy, gradu, deszczu nawalnego, ujemnymi skutkami przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny, została uruchomiona w październiku 2022 r. Pomoc dla producentów owoców w związku ze szkodami spowodowanymi wystąpieniem w 2023 r. przymrozków wiosennych, gradu lub huraganu została uruchomiona z końcem września 2023 r. Przepisy dotyczące pomocy dla producenta rolnego, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2023 r. suszy, gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania i innych, które wymieniałem wcześniej, zostały przyjęte w lipcu 2023 r. Jednak termin naboru wniosków i stawki pomocy zostały określone dopiero w lutym 2024 r.

Odnośnie do ubezpieczeń upraw rolnych od niekorzystnych zjawisk atmosferycznych chciałbym poinformować, że w ustawie budżetowej na 2026 r. na dopłaty do ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich zostały zaplanowane środki w kwocie 629 mln zł, co przekłada się na blisko 1 mld składek należnych zakładom ubezpieczeń. Ze środków budżetu państwa są udzielane dopłaty do składek z tytułu zawarcia umów o ubezpieczenie upraw rolnych i zwierząt gospodarskich na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. Refundacji podlega składka zapłacona przez rolnika, a dopłata wynosi 65% składki z tytułu ubezpieczenia upraw rolnych. Jeśli rolnik otrzymuje dopłaty bezpośrednie, to zgodnie z prawem musi ubezpieczyć przynajmniej połowę powierzchni upraw rolnych dotowanych od przynajmniej jednego ryzyka obowiązkowego: gradu, przymrozków wiosennych, ujemnych skutków przezimowania, powodzi czy suszy. W 2024 r. łączna suma odszkodowań z tytułu ubezpieczeń upraw rolnych wyniosła 839,37 mln zł, a tylko w I półroczu 2025 r. - 460,4 mln zł. W 2025 r. zaplanowano 208 494 umowy ubezpieczenia upraw rolnych, a w 2024 r. - 209 250, z czego 126 932 wnioski zawierały ryzyko przymrozków wiosennych, co stanowi ponad 60% wszystkich polis. Łączna suma ubezpieczenia wszystkich upraw w 2025 r. to prawie 33 mld zł. Jest to poziom porównywalny z poziomem z 2023 r. i 2024 r. W ostatnich latach obserwujemy systematyczny wzrost wypłacanych odszkodowań z tytułu przymrozków. W 2023 r. to było 115,28 mln zł, w 2024 r. - 382 mln zł, czyli to ponad 3-krotny wzrost, a w 2025 r. - 579 mln zł, czyli o 51,5% więcej niż w roku poprzednim. W 2026 r. (Dzwonek) liczba zgłoszonych szkód we wszystkich uprawach, głównie rzepaku, z tytułu przymrozków wiosennych to 12 690.

Szkody są dopiero zgłaszane, więc na tym etapie nie jest jeszcze możliwe określenie poniesionych strat oraz wartości przysługujących odszkodowań. Na pewno trzeba przygotować zarówno rozwiązania doraźne, jak i rozwiązania systemowe. Podejmujemy prace nad tym, żeby ubezpieczenia miały charakter powszechny i obowiązkowy. Te prace w tej chwili rozpoczynają się w ministerstwie. Chodzi o to, żeby nikt nie został bez pomocy. W 2025 r. wypłaciliśmy pomoc rolnikom i sadownikom, w których gospodarstwach wystąpiły szkody spowodowane przymrozkami czy deszczami nawalnymi. Przykładem jest województwo warmińsko-mazurskie i Żuławy. Ta pomoc trafiła do rolników. Dziękuję bardzo. (Oklaski)