Wystąpienie: Paweł Śliz

Stanowisko

Szanowny Panie Marszałku! Szanowny Panie Rzeczniku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić w imieniu Klubu Parlamentarnego Polska 2050 stanowisko dotyczące corocznej informacji - w tym przypadku za 2025 r. - o działalności rzecznika praw obywatelskich oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela.

W pierwszej kolejności w imieniu całego Klubu Parlamentarnego Polska 2050 chciałbym z ogromnym szacunkiem złożyć podziękowania panu rzecznikowi, jak i całemu zespołowi Biura Rzecznika Praw Obywatelskich za wykonywaną pracę, i to pracę wykonywaną w poczuciu staranności, służby i misji.

Przechodząc z kolei do meritum, należy wskazać, że przekazana Wysokiej Izbie informacja dobitnie uświadamia ogrom pracy wykonanej przez biuro rzecznika. W 2025 r. wpłynęło ponad 25 tys. nowych spraw, przeprowadzono ponad 30 tys. rozmów na infolinii, a tysiące obywateli zwracało się po pomoc, nierzadko nie wiedząc w ogóle nawet, jakie prawa im przysługują. Wiedzieli za to, że rzecznik praw obywatelskich stanie po ich stronie i wesprze. To pokazuje, jak wielka jest rola rzecznika praw obywatelskich jako instytucji stojącej po stronie obywatela wobec państwa.

Raport wskazuje jednak również na szereg bardzo poważnych problemów systemowych. W swoim wystąpieniu chciałbym wskazać na takie, które dla mnie jako adwokata wydają się najistotniejsze.

Pierwszym z nich jest nadmierne stosowanie tymczasowego aresztowania. Rzecznik wyraźnie podkreśla, że środek, który powinien być wyjątkiem i mieć charakter tymczasowy, w praktyce bywa stosowany przez wiele miesięcy, a nawet lat. To budzi fundamentalne pytania o poszanowanie wolności osobistej oraz zasady domniemania niewinności. Państwo prawa nie może godzić się na sytuację, w której obywatel przez długi czas pozostaje pozbawiony wolności przed prawomocnym wyrokiem.

Drugim niezwykle ważnym problemem jest brak systemowych rozwiązań dotyczących asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Rzecznik praw obywatelskich słusznie wskazuje, że proponowane rozwiązania są niewystarczające zarówno pod względem liczby godzin wsparcia, jak i dostępności systemu. Wciąż nie stworzyliśmy stabilnego modelu, który dawałby osobom z niepełnosprawnościami realną możliwość niezależnego życia. To nie jest kwestia wyłącznie polityki społecznej. To kwestia fundamentalnej godności człowieka i pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Trzeci obszar to ochrona prywatności obywateli. Raport alarmuje, że w dalszym ciągu nie są wykonywane prawomocne wyroki dotyczące kontroli operacyjnej i dostępu służb do danych telekomunikacyjnych oraz internetowych. Oznacza to, że państwo wciąż dysponuje bardzo szerokimi możliwościami ingerowania w prywatność obywateli bez wystarczających gwarancji kontroli i przejrzystości. W demokratycznym państwie prawa bezpieczeństwo nie może oznaczać rezygnacji z podstawowych wolności obywatelskich. Te elementy wymagają dalszych prac, w tym w szczególności prac parlamentarnych.

Z drugiej strony rzecznik praw obywatelskich pozytywnie ocenił działania modernizacyjne w jednostkach penitencjarnych, zwłaszcza te dotyczące poprawy warunków bytowych i prawa osadzonych do prywatności. To ważny sygnał, że nawet wobec osób pozbawionych wolności państwo musi zachowywać standardy humanitarnego traktowania. Warto także odnotować aktywność rzecznika w nowych obszarach, takich jak ochrona sygnalistów czy monitorowanie zasady równego traktowania. To pokazuje, że prawa obywatelskie muszą być chronione także wobec nowych wyzwań współczesnego państwa.

Na koniec chciałem raz jeszcze podziękować za włożoną pracę, w tym również za szereg postulatów legislacyjnych dotyczących zmian w prawie. Dzięki temu działania rzecznika są nie tylko reakcyjne, ale pozytywnie prewencyjne. Życzę jednocześnie dalszych skutecznych sukcesów i działań na rzecz ochrony praw i wolności obywatelskich. Dziękuję bardzo.