Wystąpienie: Marcin Józefaciuk

Pytania

Przedmiotem dzisiejszej debaty jest Informacja o działalności Rzecznika Praw Obywatelskich oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela w roku 2025 wraz ze sprawozdaniem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.

W informacji przedstawiono m.in. skalę spraw kierowanych do rzecznika, działania podejmowane przez Biuro RPO, wystąpienia problemowe kierowane do organów państwa oraz ocenę funkcjonowania instytucji publicznych z perspektywy praw obywatelskich.

Raport obejmuje kwestie związane z przewlekłością postępowań, prawem do życia rodzinnego, funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości, sytuacją osób z niepełnosprawnościami oraz dostępem obywateli do skutecznej ochrony prawnej.

1. W 2025 r. do rzecznika praw obywatelskich wpłynęło ponad 25 tys. nowych spraw oraz przeprowadzono ponad 30 tys. rozmów telefonicznych z obywatelami. Jakie problemy społeczne państwo uznaje dziś za najpilniejsze na podstawie analizy spraw kierowanych do rzecznika?

2. Raport wskazuje na problemy związane z prawem do życia rodzinnego oraz przewlekłością postępowań. Jak państwo ocenia skalę przypadków uporczywego i bezzasadnego utrudniania kontaktów ojca z dzieckiem, mimo prawomocnych orzeczeń sądowych?

3. Jakie działania planowane są w celu przyspieszenia postępowań rodzinnych dotyczących kontaktów z dziećmi oraz skuteczniejszego egzekwowania orzeczeń sądowych?

4. W raporcie wielokrotnie pojawia się problem zdrowia psychicznego oraz poczucia bezradności obywateli wobec kryzysów życiowych. Jakie działania państwo planuje w zakresie zdrowia psychicznego mężczyzn, szczególnie w kontekście wysokiej liczby samobójstw wśród mężczyzn oraz niskiego poziomu korzystania przez nich z pomocy psychologicznej?

5. Czy prowadzone są analizy dotyczące wpływu samotności społecznej mężczyzn na uzależnienia, bezdomność oraz zachowania samobójcze?

6. Rzecznik wielokrotnie wskazywał na problemy związane z dostępem obywateli do skutecznej ochrony prawnej oraz funkcjonowaniem instytucji publicznych.

Jak państwo zamierza odbudowywać poczucie zaufania obywateli do instytucji państwowych, szczególnie wśród osób, które latami bezskutecznie próbują dochodzić swoich praw?

Raport rzecznika praw obywatelskich pokazuje bardzo wyraźnie, że prawa obywatelskie nie są abstrakcyjnym pojęciem zapisanym w ustawach. To codzienne problemy ludzi, problemy rodzinne, problemy psychiczne, problemy związane z samotnością, przewlekłością postępowań i poczuciem bezradności wobec państwa. Dlatego ta debata nie powinna kończyć się wyłącznie na przyjęciu informacji do wiadomości. Powinna być impulsem do realnych działań, bo państwo, które słucha obywateli dopiero wtedy, gdy trafiają do dramatycznych statystyk, reaguje zdecydowanie za późno.