Wystąpienie: Marcin Józefaciuk

Stanowisko

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dzisiejsza debata dotyczy informacji o działalności rzecznika praw obywatelskich oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela w 2025 r.

Trzeba powiedzieć jedno: to nie jest wyłącznie urzędowe sprawozdanie. To raport o problemach ludzi i o tym, z czym obywatele przychodzą do państwa, gdy wcześniej nie znaleźli pomocy nigdzie indziej.

W 2025 r. do rzecznika wpłynęło ponad 25 tys. nowych spraw. Przeprowadzono ponad 30 tys. rozmów telefonicznych z obywatelami szukającymi pomocy prawnej lub informacji. To pokazuje skalę problemów, ale też skalę poczucia bezradności wobec instytucji państwa. Bardzo ważne jest również to, że rzecznik nie ograniczał się wyłącznie do odpowiadania na pojedyncze skargi. W 2025 r. skierowano ponad 200 wystąpień problemowych do organów państwa, w tym wiele dotyczących potrzeby zmian prawa oraz funkcjonowania instytucji publicznych. Właśnie to powinno być dla nas najważniejsze podczas tej debaty: nie tylko opis problemów, ale także pytanie, czy państwo naprawdę wyciąga z tych sygnałów wnioski.

Raport pokazuje, jak wiele problemów obywateli dotyczy dziś nie tylko samego prawa, ale także poczucia bezradności wobec instytucji państwa, przewlekłości postępowań, problemów rodzinnych, trudności w egzekwowaniu kontaktów z dziećmi, kryzysów psychicznych, samotności i poczucia, że obywatel często zostaje sam ze swoim problemem.

Właśnie tutaj chciałbym zwrócić uwagę na kwestie, o których w debacie publicznej nadal mówi się zdecydowanie za rzadko: na sytuację mężczyzn, ich zdrowie psychiczne, samotność i na samobójstwa. Na problemy ojców po rozstaniu rodziców. Na utrudnianie kontaktów z dziećmi. Na brak systemowych działań dotyczących zdrowia mężczyzn.

Kiedy patrzymy na statystyki dotyczące samobójstw, uzależnień czy długości życia, widzimy wyraźnie, że ogromna część problemów społecznych dotyka właśnie mężczyzn. Mimo to nadal bardzo rzadko traktujemy te kwestie jako pełnoprawny problem polityki społecznej i zdrowotnej państwa.

Raport rzecznika pokazuje także problemy związane z prawem do życia rodzinnego oraz przewlekłością postępowań. Tutaj również warto otwarcie powiedzieć, że wielu ojców w Polsce nadal ma poczucie, że system rodzinny działa wobec nich niesprawiedliwie, że walczą latami o kontakt z dzieckiem, że prawomocne orzeczenia bywają niewykonywane, a czas działa przeciwko relacji rodzica z dzieckiem. Dziecko ma zaś prawo do obojga rodziców.

Raport bardzo mocno pokazuje również problem przewlekłości postępowań i przeciążenia instytucji państwowych, a w sprawach rodzinnych czas ma ogromne znaczenie. Kilkuletnie postępowanie to nie jest bowiem wyłącznie problem proceduralny. To często utrata relacji dziecka z rodzicem, której później nie da się już odbudować.

Ta debata powinna być nie tylko podsumowaniem działalności rzecznika. Powinna być także sygnałem dla państwa, że prawa obywatelskie to nie abstrakcyjne hasła. To codzienne życie ludzi, ich zdrowie psychiczne, rodzina, poczucie bezpieczeństwa i poczucie, że państwo naprawdę ich słyszy.