Wystąpienie: Michał Pyrzyk

Bardzo serdecznie dziękuję.

Szanowna Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Panie Profesorze! Mam zaszczyt przedstawić w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe stanowisko dotyczące corocznej informacji, w tym przypadku za rok 2025, o działalności rzecznika praw obywatelskich oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela.

Przedłożone w Wysokiej Izbie sprawozdanie to nie tylko statystyka. Pewnymi danymi statystycznymi - zresztą tak jak moi poprzednicy mówili i mówił o tym pan rzecznik - muszę się posłużyć i je podkreślić, ponieważ liczba ponad 25,5 tys. nowych spraw, prawie 450 spraw podjętych przez rzecznika z własnej inicjatywy, prawie 2 tys. rozmów z interesantami, tysiące rozmów telefonicznych w ramach infolinii z obywatelami robi wrażenie. Ale to sprawozdanie obok tych liczb to przede wszystkim rzetelna diagnoza stanu naszego państwa w obszarze ochrony wolności i praw człowieka.

Nie sposób w dzisiejszym oświadczeniu 10-minutowym omówić wszystkich obszarów, w których rzecznik dostrzega naruszenia praw i wolności obywatelskich. Ale jako klub chcieliśmy zwrócić uwagę na kilka kluczowych obszarów, które rzecznik praw obywatelskich definiuje jako palące problemy systemowe. Jako najpoważniejszy problem rzecznik po raz zresztą kolejny wskazuje kryzys wymiaru sprawiedliwości i tym samym ograniczenie prawa do sądu. Rzecznik alarmuje, tak jak w latach poprzednich, w poprzednich sprawozdaniach, o dewastacji wymiaru sprawiedliwości, co jest efektem, swoistym owocem rządów naszych poprzedników. I tu jakiekolwiek pretensje do pana rzecznika w tym zakresie są kompletnie nieuzasadnione, bo podkreśla on, że ten trwający od lat kryzys i wokół Trybunału Sprawiedliwości, i wokół Krajowej Rady Sądownictwa doprowadził do zachwiania ustrojowej równowagi, ustrojowego trójpodziału władzy. Ten kryzys i to zachwianie są jeszcze pogłębiane przez dzisiejszą opozycję. Czym bowiem jest nieprzyjęcie ślubowania przez prezydenta od prawidłowo wybranych sędziów Trybunału Konstytucyjnego, jeśli nie pogłębianiem kryzysu? Pan poseł Jabłoński, który pomstował na Krajową Radę Sądownictwa i na jej nowych członków wybranych przez Sejm, zapomniał powiedzieć, że Sejm bieżącej kadencji dwukrotnie uchwalił nowelizację ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, ale dwa razy ustawa ta nie została podpisana przez prezydentów: i poprzedniego, i obecnego. Zresztą jeśli chodzi o instytucję tymczasowego aresztowania, to Sejm również przyjął ustawę, która wypełniała postulaty od lat zgłaszane przez pana rzecznika. Ta ustawa również nie została podpisana przez prezydenta. Jasno więc widać, komu w mętnej wodzie zagmatwanych przepisów się najlepiej pływa. Nie jest to problem tylko teoretyczny i polityczny, ponieważ jest to realne zagrożenie dla obywateli, których prawo do niezależnego i bezstronnego sądu zostaje w obecnej rzeczywistości podane w wątpliwość.

Rzecznik zwraca również uwagę na sprawy ochrony zdrowia, nieodwracalnej niestety na razie tendencji starzejącego się społeczeństwa. Z niepokojem odnotowuje podnoszone, zresztą nie po raz pierwszy, problemy ze służbą zdrowia: nadmierny czas pracy lekarzy, którzy pozostają na umowach cywilnoprawnych, co też zagraża bezpieczeństwu pacjentów. Co więcej, sprawozdanie rzecznika wskazuje na brak systemowych rozwiązań w zakresie opieki geriatrycznej mimo postępującego starzenia się społeczeństwa. Rzecznik zwraca uwagę, że państwo nie może ograniczać się do deklaracji, gdy seniorzy, grupa szczególnie wrażliwa, mają utrudniony dostęp i do specjalistów, i do zabiegów, i do operacji, i do ewentualnej rehabilitacji. Rzecznik podnosi też sytuację osób z niepełnosprawnościami i grup wrażliwych. Nasz klub w pełni podziela troskę pana rzecznika o brak ustawy o asystencji osobistej. Dobrze, że te prace, choć trwają długo, to trwają. Zresztą wczoraj Komisja Polityki Społecznej i Rodziny ponad 4 godziny debatowała nad tym projektem.

Pan rzecznik wreszcie zwraca uwagę na zjawisko pozwów typu SLAPP w obszarze wolności słowa i debaty publicznej. Mówi, że Polska jest w grupie krajów z największą ich liczbą w Europie. Dlatego dobrze się stało, że Sejm na poprzednim posiedzeniu uchwalił ustawę. Dzisiaj przyjęliśmy cztery poprawki Senatu do tej ustawy, dotyczącej ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej. Była ona przedmiotem długiej i, mam taką nadzieję, owocnej debaty zarówno na posiedzeniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, jak i tutaj, na tej sali. W pierwszym i drugim czytaniu formułowano w tej debacie wiele postulatów, również de lege ferenda, które wpisują się we wszystko to, o czym mówi pan rzecznik w swoim sprawozdaniu.

Wysoka Izbo! Rzecznik skierował w ubiegłym roku 204 wystąpienia problemowe. Można powiedzieć, że dla nas każde sprawozdanie rzecznika to pewna lista zadań do wykonania. Dzisiejsza debata nad informacją rzecznika praw obywatelskich ma jednak charakter szczególny. Wszystko wskazuje na to, że jest to ostatnie w kadencji pana profesora, pana rzecznika Marcina Wiącka sprawozdanie przed Wysoką Izbą. Dlatego obok oceny samej informacji chcę w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe podziękować za lata służby publicznej wykonywanej naszym zdaniem z godnością, ze spokojem i z konsekwencją.

Urząd rzecznika praw obywatelskich jest jednym z najważniejszych bezpieczników demokratycznego państwa prawa. Jego siła nie opiera się bowiem na jakiejś sile politycznej, lecz na autorytecie, niezależności i zaufaniu obywateli. W czasach ostrych sporów politycznych szczególnie potrzebujemy instytucji, które potrafią zachować powagę, równowagę i szacunek dla każdego obywatela, niezależnie od jego poglądów, miejsca zamieszkania czy sytuacji życiowej.

Panie Rzeczniku, Panie Profesorze! Dziękujemy za to, że przez całą swoją kadencję starał się pan właśnie taki standard pełnienia urzędu reprezentować. Dziękujemy za konsekwentne przypominanie, że prawa obywatelskie nie są ani prawicowe, ani lewicowe, nie są ani rządowe, ani opozycyjne. Są prawami każdego człowieka, także tego, który nie ma siły przebić się przez machinę administracji, który czuje się bezradny wobec państwa, który często nie ma dostępu do pomocy prawnej i ostatnią nadzieję pokłada w instytucji rzecznika. Doceniamy to, że potrafił pan prowadzić urząd w sposób spokojny, merytoryczny, bez niepotrzebnego podnoszenia temperatury sporu politycznego w czasach, gdy coraz częściej emocje zastępują argumenty, a radykalizm próbuje wypierać dialog. Taka postawa ma ogromną wartość. Dziękujemy za wszystkie interwencje podejmowane w sprawach osób z określonymi niepełnosprawnościami, w sprawach seniorów, osób wykluczonych komunikacyjnie i cyfrowo, mieszkańców mniejszych miejscowości, rolników, przedsiębiorców, rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Dziękujemy za przypominanie, że państwo powinno być blisko obywatela nie tylko wtedy, gdy nakłada obowiązki, ale przede wszystkim wtedy, gdy obywatel potrzebuje ochrony.

Chcę również podkreślić, że niezależność urzędu rzecznika praw obywatelskich jest wartością samą w sobie. Można różnić się w ocenach poszczególnych wystąpień czy stanowisk, ale fundamentem demokracji jest szacunek dla instytucji stojących na straży praw i wolności obywatelskich. Działalność pana profesora pokazała, że urząd rzecznika praw obywatelskich może być miejscem i dialogu, i refleksji, i odpowiedzialności za państwo.

W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe chcę dziś po prostu powiedzieć: dziękujemy. Dziękujemy za rzetelną służbę Rzeczypospolitej, dziękujemy za kulturę debaty i szacunek dla obywateli, dziękujemy za przypominanie, że państwo zaczyna się właśnie od szacunku dla godności człowieka. Życzymy tym samym panu profesorowi powodzenia w dalszej działalności naukowej i publicznej oraz satysfakcji z dobrze wykonanej misji dla Polski i jej obywateli. Dziękuję bardzo. (Oklaski)