Wystąpienie: Paweł Masełko

Szanowna Pani Marszałek! Panie Profesorze! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Koalicji Obywatelskiej w sprawie informacji o działalności rzecznika praw obywatelskich oraz - i to chciałbym bardzo mocno podkreślić - o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela w roku 2025. Prosiłbym, żebyśmy rozmawiali o tym merytorycznie, a nie wprowadzali tutaj polityki, tak jak to robił mój szanowny przedmówca... (Oklaski)

(Poseł Paweł Jabłoński: To jest polityka.)

...który, mam wrażenie, nie był chyba obecny w komisji, gdzie chyba przez 3 godziny mieliśmy wyczerpujące informacje ze strony pana rzecznika praw obywatelskich.

(Poseł Paweł Jabłoński: A byłem, zadawałem pytania.)

Dzisiaj było 15 minut i mam wrażenie, że słuchaliśmy innych wystąpień albo byliśmy na innej sali.

Szanowni Państwo! Odnosząc się jeszcze do tego, co mówił mój szanowny przedmówca, pozwolę sobie tylko przypomnieć. Pan rzecznik mówił o problemach, z którymi boryka się wymiar sprawiedliwości. Ale kto zniszczył wymiar sprawiedliwości? 8 lat dewastowania wymiaru sprawiedliwości. Jakie mamy tego efekty? Takie, że od 2 lat, od kiedy rządzimy, nie możemy sobie poradzić z tym, żeby wreszcie wprowadzić praworządność na taką skalę, jaką byśmy chcieli - europejską, państwa demokratycznego, państwa prawa. I to jest dzisiaj kluczowe.

Szanowni Państwo! Przechodzę do meritum sprawy. Tak jak powiedziałem: sprawozdanie z działalności rzecznika praw obywatelskich, ale również stan przestrzegania wolności i praw człowieka. To nie są, proszę państwa, tylko statystyki gospodarcze czy polityczne deklaracje. To jest papierek lakmusowy poziomu codziennych doświadczeń ludzi, którzy stykają się z wymiarem sprawiedliwości lub urzędami i szukają pomocy w instytucji rzecznika praw obywatelskich.

Szanowny Panie Profesorze! Sprawozdanie liczy ponad 500 stron i pokazuje to, co się udało zrobić w 2025 r., jakie rzecznik podejmował działania. To sprawozdanie obejmuje wszystkie obszary życia społecznego, bo praca rzecznika jest tak obszerna i napotyka tak poważne wyzwania. Ale najważniejsze nie są liczby - o nich zaraz też powiem - lecz skala problemu, z którym boryka się polskie społeczeństwo, a którego odbiorcą jest właśnie m.in. rzecznik praw obywatelskich.

Proszę państwa, statystyki. W 2025 r. 25 626 spraw. To pokazuje skalę wyzwań, z jakimi boryka się Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. 446 postępowań z własnej inicjatywy. Ponad 2 tys. rozmów z obywatelami w biurach rzecznika i rozmowy za pomocą infolinii, z której też pracownicy rzecznika praw obywatelskich korzystają. To nie są anonimowe dane. Za każdą z tych liczb stoi człowiek, który często po raz pierwszy w życiu zwraca się do państwa o pomoc, bo wcześniej zawiodły go inne instytucje. Zwykły obywatel szuka pomocy w instytucji, która jest do tego stworzona - w instytucji rzecznika praw obywatelskich. Tutaj chciałbym bardzo mocno podkreślić fakt, że każdy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej może się bezpośrednio do rzecznika zwrócić z pytaniem, z prośbą o pomoc, ale mogą to zrobić również cudzoziemcy przebywający na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

Proszę państwa, była tu mowa o problemach wymiaru sprawiedliwości. Tak jak powiedziałem, wymiar sprawiedliwości był dewastowany przez rząd Prawa i Sprawiedliwości i takie mamy efekty. Mamy chaos prawny związany z funkcjonowaniem sądów, podważanie niezależności wymiaru sprawiedliwości oraz konsekwencje niewykonywania orzeczeń europejskich trybunałów. Dla przeciętnego obywatela to nie jest jednak spór konstytucyjny czy akademicka debata o ustroju państwa, bo często do tego to się sprowadza. To są konkretne konsekwencje: przedłużające się postępowania, niepewność co do statusu wydawanych wyroków, brak poczucia stabilności prawa. To są ludzie, którzy latami czekają na rozstrzygnięcie swoich spraw rodzinnych, majątkowych czy pracowniczych. To przedsiębiorcy, którzy nie wiedzą, czy państwo gwarantuje przewidywalność prawa. To rodziny żyjące w ciągłym poczuciu niepewności. Ale to jest tylko element tego, z czym się mierzymy.

Proszę państwa, w wystąpieniu i w działalności pana rzecznika przejawia się również więcej takich elementów, które są bardzo istotne. Ja tylko o nich tutaj wspomnę. Jest to przewlekłość stosowania tymczasowych aresztów. Nadal mamy z tym problem. To nadmierne stosowanie środków przymusu bezpośredniego, w tym rutynowe wręcz używanie kajdanek, które stały się pewnego rodzaju standardem. Możemy to obserwować w mediach, gdzie w przypadku osób, które są zatrzymywane przez policję, bardzo często te środki przymusu bezpośredniego są wykorzystywane.

Proszę państwa, Wysoka Izbo, w dokumencie bardzo mocno wybrzmiewają również problemy społeczne. Rzecznik praw obywatelskich pokazuje państwo, które w wielu obszarach nie nadąża za potrzebami obywateli. Tutaj są właśnie m.in. sprawy dotyczące rodzin, pieczy zastępczej, seniorów czy też osób niepełnosprawnych. Tutaj pan rzecznik mówił o braku dostępności asystencji osobistej, która nadal jest wyzwaniem dla osób, które potrzebują wsparcia, osób niepełnosprawnych.

Szanowni Państwo! Jeśli chodzi o kwestie cudzoziemców, to takich wniosków do rzecznika praw obywatelskich było w ubiegłym roku 3992. To są również sprawy indywidualne związane z przewlekłością postępowań dotyczących legalizacji pobytu. To sprawia, że te osoby, które przebywają na terenie Rzeczypospolitej, pozostają w pewnego rodzaju zawieszeniu, bo one nie wiedzą, czy mogą podjąć pracę, czy mogą legalnie przebywać na terenie Rzeczypospolitej, czy mają Rzeczpospolitą opuścić.

Rzecznik w swoim wystąpieniu zwraca również uwagę na kwestie związane z prawem do prywatności oraz kontrolą operacyjną. Wciąż to jest problem i wyzwanie, z którymi musimy sobie poradzić.

Szanowni Państwo! Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Informacja rzecznika praw obywatelskich jest również ważna, dlatego że pokazuje bardzo prostą prawdę. Prawa człowieka i prawa obywatelskie nie są pojęciem abstrakcyjnym. One zaczynają się tam, gdzie obywatel styka się z państwem: w sądzie, w urzędzie, w szpitalu, na komisariacie czy w ośrodku pomocy społecznej. Jeżeli obywatel przez lata czeka na wyrok, nie może dostać mieszkania, nie ma dostępu do leczenia, ma problem ze zrozumieniem procedur albo czuje bezradność wobec instytucji publicznych, to właśnie wtedy państwo traci wiarygodność. Dlatego raport rzecznika praw obywatelskich powinien być dla nas wszystkich nie tylko podsumowaniem roku, ale przede wszystkim ostrzeżeniem i zobowiązaniem, bo siła demokratycznego państwa nie polega wyłącznie na stanowieniu prawa. Chodzi też o to, czy obywatel naprawdę czuje, że państwo stoi po jego stronie. Jestem przekonany, że dzisiaj obywatel czuje to, że państwo jest po jego stronie.

Panie Rzeczniku, Panie Profesorze! Dziękuję uprzejmie za przygotowanie tego sprawozdania, dziękuję pana pracownikom i dziękuję za te 5 lat pracy. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)