Wystąpienie: Wioleta Tomczak

Szanowna Pani Marszałek! Szanowna Pani Rzecznik oraz Współtowarzysze! Wysoka Izbo! Debatujemy dziś nad informacją o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2025 oraz nad stanem przestrzegania praw dziecka w Polsce. Pozycja rzecznika praw dziecka budzi emocje. I dobrze, bo kiedy mówimy o prawach dziecka, mówimy o tym, jakim państwem chcemy być. Mówimy o tym, czy potrafimy chronić tych, którzy sami często nie mają możliwości, aby skutecznie upominać się o swoje prawa. Dlatego ocena działalności rzecznika nie może sprowadzać się wyłącznie do komentowania pojedynczych, głośnych spraw. Oczywiście oczekujemy reakcji w sytuacjach dramatycznych, takich jak wczorajsza tragedia w Wąbrzeźnie. Jednak prawdziwą skuteczność tego urzędu mierzy się przede wszystkim codzienną, konsekwentną pracą na rzecz systemowego zwiększania bezpieczeństwa dzieci i młodzieży.

Sprawozdanie za 2025 r. pokazuje, że właśnie taki model działania realizuje pani rzecznik Monika Horna-Cieślak. To dokument imponujący nie tylko swoją objętością, ale przede wszystkim skalą działań podejmowanych przez urząd. W 2025 r. do biura rzecznika wpłynęło ponad 78 tys. spraw i zgłoszeń. To najwyższy wynik w historii tego urzędu i wzrost o 23% względem roku poprzedniego. Jeszcze bardziej wymowny jest fakt, że liczba ta wzrosła aż o 84% w porównaniu z rokiem 2023, w którym to jeszcze nie objęła tego urzędu pani Monika Horna-Cieślak. To pokazuje jedno: dzieci, rodzice, nauczyciele i opiekunowie coraz częściej postrzegają rzecznika jako instytucję skuteczną i godną zaufania. Za tym zaufaniem stoją konkretne działania. W 2025 r. biuro rzecznika skierowało ponad 51 tys. pism do obywateli, sądów, instytucji publicznych i organizacji społecznych. Liczba postępowań sądowych, w których uczestniczył rzecznik, wzrosła do 1672. To ponaddwukrotnie więcej niż 2 lata wcześniej. Są to liczby, za którymi stoją konkretne dzieci i konkretne ludzkie dramaty.

Wysoka Izbo! Jednym z najważniejszych osiągnięć ostatnich lat było doprowadzenie do wdrożenia standardów ochrony małoletnich. Wszyscy pamiętamy tragiczną historię Kamilka z Częstochowy. Ta tragedia wstrząsnęła całym krajem i zmusiła nas do zadania sobie pytania, jak mogło dojść do tego, że dziecko przez tak długi czas pozostawało bez skutecznej pomocy. Pani rzecznik Monika Horna-Cieślak nie ograniczyła się do komentowania tej sprawy. Zaangażowała się w tworzenie rozwiązań systemowych, które mają sprawić, że podobne tragedie będą trudniejsze do przeoczenia. To przykład odpowiedzialnego podejścia do pełnienia funkcji publicznej - nie tylko reagowania na skutki, ale przede wszystkim usuwania przyczyn.

W Polsce 2050 szczególnie bliskie są nam sprawy dzieci z niepełnosprawnościami, dlatego z uznaniem odnotowujemy działania pani rzecznik w tym obszarze. W grudniu 2024 r. powołany został Zespół do spraw Ochrony Dzieci z Niepełnosprawnościami przed Przemocą. W 2025 r. urząd konsekwentnie zwracał uwagę na konieczność lepszej ochrony dzieci w spektrum autyzmu oraz stworzenia jasnych procedur postępowania w sytuacjach zagrożenia ich zdrowia i życia. To niezwykle ważny kierunek działań. Dzieci z niepełnosprawnościami są często bardziej narażone na wykluczenie, przemoc i niezrozumienie. Państwo ma wobec nich szczególny obowiązek troski. Cieszy nas, że urząd rzecznika nie pozwala o tym zapomnieć.

Wysoka Izbo! Nie sposób mówić dziś o prawach dziecka bez odniesienia się do kryzysu zdrowia psychicznego młodych ludzi. Z danych Dziecięcego Telefonu Zaufania wynika, że dzieci i młodzież coraz częściej zgłaszają problemy związane z depresją, samotnością, przemocą rówieśniczą czy myślami samobójczymi. Dlatego szczególnie cenne są działania rzeczniczki na rzecz poprawy dostępu dzieci do wsparcia psychologicznego oraz postulaty umożliwienia młodym ludziom korzystania z pomocy psychologa bez konieczności uzyskania zgody opiekuna prawnego. Musimy pamiętać, że dla części dzieci właśnie szybki dostęp do specjalisty może oznaczać różnicę między otrzymaniem pomocy a pozostawaniem samemu z problemem.

Na szczególne podkreślenie zasługuje również konsekwentne wzmacnianie podmiotowości dzieci i młodzieży. Przez wiele lat o młodych ludziach rozmawialiśmy głównie jako o odbiorcach decyzji dorosłych. To pani rzecznik Monika Horna-Cieślak od początku swojej kadencji podkreślała, że dzieci powinny mieć realny wpływ na sprawy, które ich dotyczą. Dlatego niezwykle ważnym krokiem było utworzenie Zespołu do spraw Partycypacji Dzieci i Młodzieży we współpracy z UNICEF Polska. Dzięki temu młodzi ludzie mogą opiniować projekty ustaw i przedstawiać własne postulaty dotyczące edukacji, zdrowia psychicznego, bezpieczeństwa czy przeciwdziałania przemocy. To nie jest symboliczny gest. To realizacja jednej z podstawowych zasad Konwencji o prawach dziecka - prawa dziecka do wyrażania własnego zdania w sprawach, które go dotyczą.

Szanowna Pani Rzecznik! Na uznanie zasługują również działania prowadzone na forum międzynarodowym. Szczególnie ważne jest konsekwentne zabieganie o ratyfikację III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka. Rozwiązanie to umożliwiłoby dzieciom w Polsce składanie skarg do Komitetu Praw Dziecka ONZ w sytuacji naruszenia ich praw. To kolejny przykład myślenia o ochronie dzieci nie tylko w perspektywie bieżącej kadencji, ale w perspektywie budowania trwałych gwarancji ochrony ich praw.

Wysoka Izbo! Przyszłość Polski zależy od tego, jak skutecznie zadbamy dziś o najmłodszych obywateli, o ich bezpieczeństwo, zdrowie, edukację, rozwój i poczucie sprawczości. Sprawozdanie za rok 2025 pokazuje urząd aktywny, nowoczesny, reagujący na rzeczywiste problemy dzieci i młodzieży. Pokazuje urząd, który nie ogranicza się do biernego obserwowania rzeczywistości, lecz inicjuje zmiany, monitoruje ich wdrażanie i konsekwentnie upomina się o prawa najmłodszych. Dlatego Klub Parlamentarny Polska 2050 pozytywnie ocenia działalność rzecznika praw dziecka w roku 2025 i będzie głosował za przyjęciem przedstawionego sprawozdania.

Na zakończenie chcę podziękować w imieniu swoim, zwłaszcza jako mamy, pani rzecznik Monice Horna-Cieślak oraz wszystkim pracownikom Biura Rzecznika Praw Dziecka za ich zaangażowanie, profesjonalizm i codzienną pracę na rzecz dzieci w Polsce. Dziękuję bardzo. (Oklaski)