Wystąpienie: Alicja Łuczak

Panie Marszałku! Pani Rzecznik! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Koalicja Obywatelska na temat informacji o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2025 pani Moniki Horna-Cieślak.

Chciałabym bardzo serdecznie podziękować za przedstawienie raportu, bowiem szczegółowa jego analiza pozwala sformułować tezę, że po okresie smuty z czasów poprzedniego rządu nastąpił wielki rozwój, powrót zaufania do instytucji rzecznika praw dziecka, a w konsekwencji rok 2025 jawi nam się rokiem tytanicznej pracy, którą wykonało biuro i sama rzeczniczka.

Przedmiotowy raport jest szczegółowy i kompleksowo prezentuje wszelkie działania, z opisem problemów indywidualnych na zasadzie niemal case study, włącznie z rezultatem każdej interwencji. Tu nie zgodzę się z moją przedmówczynią, która twierdzi, że nie ma efektów i rezultatów. Jako organ konstytucyjny rzecznik stoi na straży praw dziecka określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka oraz innych przepisach prawa, z poszanowaniem odpowiedzialności praw i obowiązków rodziców. Rzecznik w ramach uprawnień i kompetencji kieruje się dobrem dziecka, działa na rzecz zapewnienia dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości, chroni prawa dziecka, w szczególności do życia i do ochrony zdrowia, do wychowania w rodzinie, do godziwych warunków socjalnych i do nauki. Rzecznik podejmuje działania zmierzające do ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem. Szczególną troską i pomocą otacza dzieci z niepełnosprawnością. Upowszechnia wiedzę o prawach dziecka i metodach ich ochrony.

Wyraźny wzrost zaufania zarówno dzieci, jak i rodziców i opiekunów znajduje odbicie w statystykach. Przytoczę kilka. Niespotykany w ponad 25-letniej historii urzędu poziom 70 tys. korespondencji. Ponad 78 tys. Z kolei łączna liczba korespondencji wychodzącej to ponad 50 tys. Powyższe dane mówią o niebywałym dotąd zaangażowaniu pracowników w sprawy na rzecz dzieci, a także odpowiedzialnym wykonywaniu swojej pracy.

Istotnym elementem działalności rzecznika praw dziecka jest udział w postępowaniach sądowych. Było ich 1672, a przedstawiciele rzecznika wzięli udział w 1668 rozprawach. To istotny element skutecznej ochrony najmłodszych. Służy zapewnieniu przestrzegania ich praw na sali sądowej.

Ponadto rzecznik brał udział w 23 postępowaniach administracyjnych. Odnośnie do 73 projektów uchwał i rozporządzeń zostały wystosowane opinie, widać więc aktywny udział w procesie legislacyjnym.

Kolejnym obszarem działań są wystąpienia generalne. Rzecznik praw dziecka wystosował rekordową liczbę wystąpień generalnych, w liczbie 150, które zostały skierowane do 345 adresatów. To wzrost o 99%, niespotykana w historii urzędu aktywność. Wystąpienia dotyczyły ochrony zdrowia, wsparcia dzieci z niepełnosprawnością, dzieci wymagających interwencji w obszarze zdrowia psychicznego, w obszarze spraw socjalnych czy ochrony danych osobowych, bezpieczeństwa w sieci, edukacji i wychowania, w obszarze prawa karnego oraz prawa rodzinnego i nieletnich, spraw międzynarodowych i konstytucyjnych.

W biurze funkcjonują tzw. Zespoły: Prawa Rodzinnego, Ochrony Małoletnich, Edukacji i Wychowania, Zdrowia, Spraw Socjalnych oraz Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych. Do tych również wpłynęło bardzo wiele spraw. Do Zespołu Prawa Karnego wpłynęło 1648 spraw; złożono 298 zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa, w tym 220 dotyczących znieważenia dzieci w Internecie. Złożono 54 zażalenia, a w 92 przypadkach złożono wnioski o nadzór do prokuratury wyższego rzędu.

W zakresie edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci wpłynęły 374 sprawy. Zespół prawa karnego reagował w sprawach typu: przemoc domowa, przestępstwa przeciwko wolności seksualnej wobec dzieci, narażenie na niebezpieczeństwo i śmierć dziecka, naruszenie nietykalności osobistej, uporczywe nękanie, przekroczenie uprawnień, niealimentacja, doprowadzenie do samobójstwa, znieważenie, pomówienie czy groźby karalne w stosunku do dzieci kierowane przez Internet.

Na uznanie zasługuje wsparcie i troska w zakresie zwiększenia partycypacji dzieci w życiu społecznym i obywatelskim, czyli udział w procesach decyzyjnych. W raporcie mamy pełną gamę przedsięwzięć, współtworzenie rozwiązań w edukacji, w katalogu praw uczniowskich, dostępność transportu publicznego, współpraca z PFRON, ochrona praw pracowników młodocianych, wzmacnianie instytucjonalnych form dialogu młodzieży z państwem, organizacja kongresu dzieci i młodzieży i wiele, wiele innych, w tym rad młodzieżowych, a także udział w zespole do spraw dialogu obywatelskiego, co potwierdzę z własnego doświadczenia, poznaję tutaj kolegę.

Monika Horna-Cieślak przedstawiła także zakres spraw, w których interweniowała na podstawie informacji zgłaszanych przez małoletnich za pośrednictwem dziecięcego telefonu zaufania - narzędzia, które poprzedni rząd zlikwidował, a obecny rząd przywrócił, bo to bardzo ważny element wsparcia dzieci i młodzieży. 35 tys. rozmów i 1 tys. rozmów ratujących życie. Tysiące czatów, łącznie 51 tys. W okresie świątecznym zanotowano ich wzrost.

Na podkreślenie zasługuje również działalność Zespołu Edukacji i Wychowania. Poza rozpatrywaniem spraw indywidualnych i działaniami o charakterze systemowym, czyli m.in. wystąpieniami generalnymi, opiniowaniem projektów aktów prawnych, udziałem przedstawicieli rzeczniczki w pracach komisji sejmowych rzeczniczka podejmowała także działalność edukacyjną i kampanie społeczne. Szerokim echem odbiła się kampania społeczna pod tytułem "Głos dziecka w roli głównej" czy "Więcej szacunku dla młodego wizerunku".

Ponadto rzecznik praw dziecka obejmowała patronatem honorowym liczne wydarzenia, przyznała Odznakę Honorową za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka sześciu osobom, organizowała webinary np. na temat pieczy zastępczej, zagrożeń w sieci, przemocy rówieśniczej, sytuacji dzieci z doświadczeniem migracji, bezdomności czy dobrego posiłku. Organizowała też liczne wydarzenia typu debaty, warsztaty, seminaria i konferencje.

Najważniejszy wniosek z przeprowadzonych badań, co było też ciekawostką, to to, że zdecydowana większość nastolatków słyszała o prawach dziecka, a zna je tak naprawdę tylko 12%.

Wśród indywidualnych spraw było jeszcze bardzo wiele do zrobienia. Nie wiem, czy mam jeszcze dużo czasu. Wśród indywidualnych spraw w zakresie dotyczącym realizacji prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych wiele zgłoszeń od obywateli dotyczyło trudności w ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego typu "Dobry start", świadczeń rodzinnych, świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, rent rodzinnych, opieki społecznej, miejsc w domach pomocy społecznej dla młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną, ochrony majątku dziecka i spraw spadkowych, praw i realizacji uprawnień dzieci z niepełnosprawnością, sytuacji materialno-bytowej rodzin, ograniczonego dostępu do specjalistów, wysokości opłat za usługi komercyjne dotyczące rehabilitacji, ochrony danych osobowych, bezpieczeństwa w sieci, spraw z obszaru prawa karnego, prawa rodzinnego, nieletnich, spraw międzynarodowych i konstytucyjnych.

Główny przekaz sprawozdania za 2023 r. można streścić następująco: największymi wyzwaniami pozostają: zdrowie psychiczne dzieci, bezpieczeństwo w środowisku cyfrowym, ochrona przed przemocą oraz zapewnienie realnego wpływu dzieci na sprawy, które ich dotyczą, a więc partycypacji. Rzeczniczka wskazuje potrzebę dalszych zmian systemowych i większego uwzględniania głosu młodych ludzi w politykach publicznych.

Bardzo dziękuję w imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej pani rzeczniczce za przygotowany raport, za obecność podczas posiedzenia komisji, za prezentację raportu tu, na sali plenarnej. Bardzo dziękujemy też całemu zespołowi i Biuru Rzecznika Praw Dziecka i oczywiście rekomendujemy szanownej Izbie, panom posłom i paniom posłankom przyjęcie sprawozdania rzecznika praw dziecka. Dziękuję bardzo. (Oklaski)