Wystąpienie: Grzegorz Lorek

Bitwa pod Krzywopłotami

W trakcie I wojny światowej została stoczona przez legiony bitwa nieopodal wsi Krzywopłoty, na częściowo podmokłych terenach między Bydlinem a Załężem w dniach 17-18 listopada 1914 r.

Należy przypomnieć to wydarzenie, które w swoim wymiarze kształtowało siłę odradzającego się Wojska Polskiego. Bitwa legionistów Józefa Piłsudskiego z 4. i 6. batalionu 1. pułku piechoty Legionów, których dowódcami byli kpt. Tadeusz Furgalski "Wyrwa" i kpt. Herwina, oraz artylerzystów pod dowództwem kpt. Brzozy, razem ok. 1400 żołnierzy, z oddziałami Rosji carskiej miała powstrzymać ofensywę tych ostatnich.

Legioniści okopali się na Wzgórzu Św. Krzyża we wsi Bydlin i sąsiednich Krzywopłotach. Wojska rosyjskie zajęły pozycje w lasach Smolenia i Domaniewic. W wyniku toczonej ze zmiennym szczęściem bitwy obie strony poniosły duże straty. W ataku na Załęże poległ por. Stanisław Paderewski, brat przyrodni Ignacego Paderewskiego, dowódca 3. kompanii 6. batalionu. W bitwie zginęło 46 legionistów, a 131 było rannych i dostało się do niewoli. Bitwa powstrzymała rosyjskie natarcie. Polegli legioniści spoczywają na cmentarzu w Bydlinie. W innej kwaterze cmentarza spoczywają żołnierze austriaccy i rosyjscy.

Miejsce bitwy Józef Piłsudski nazwał krzywopłockimi legionowymi Termopilami. W 1920 r., z inicjatywy Piłsudskiego, na cmentarzu w Bydlinie stanął pomnik - kilkumetrowy kamienny krzyż zdobiony legionowymi symbolami. Żywym pomnikiem tych wydarzeń jest szkoła wybudowana w 1937 r. z inicjatywy i za pieniądze legionistów, dla upamiętnienia tej bitwy. W 95. rocznicę bitwy mieszkańcy Bydlina postawili obelisk z krzyżem i dwiema tablicami. Na tablicach wyryto nazwiska poległych legionistów.