Wystąpienie: Jarosław Sachajko

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Rozpatrujemy projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji. To jest projekt bardzo duży, trudny i wymagający odpowiedzialności, ale jego główny kierunek należy ocenić pozytywnie. Państwo nie powinno zbyt łatwo odbierać człowiekowi prawa do decydowania o sobie.

Dotychczasowa instytucja ubezwłasnowolnienia bardzo często działała zbyt szeroko. Była rozwiązaniem twardym, stygmatyzującym i nierzadko odbierającym osobie dorosłej podmiotowość w wielu obszarach życia jednocześnie. Tymczasem człowiek, który potrzebuje pomocy, nie przestaje być osobą, nie traci godności, nie traci prawa do własnej woli, własnych preferencji, własnego głosu. Dlatego odejście od modelu zastępowania człowieka na rzecz modelu wspierania człowieka jest kierunkiem słusznym.

Ten projekt tworzy kilka instrumentów: asystenta prawnego, kuratora wspierającego, kuratora reprezentującego i pełnomocnika rejestrowanego. To pozwala lepiej dostosować pomoc do konkretnej sytuacji. Jedna osoba potrzebuje tylko wyjaśnienia skutków czynności prawnych, inna potrzebuje pomocy w kontaktach z urzędami, jeszcze inna z powodu choroby, demencji czy niepełnosprawności będzie wymagała reprezentacji w określonych sprawach.

Ważne jest także pełnomocnictwo rejestrowane. Każdy z nas może znaleźć się w sytuacji, w której z powodu wieku, choroby albo wypadku nie będzie mógł samodzielnie prowadzić swoich spraw. Dobrze, że obywatel będzie mógł wcześniej wskazać osobę, której ufa i która w przyszłości pomoże mu zabezpieczyć sprawy osobiste, majątkowe i zdrowotne.

Oczywiście ta ustawa wymaga ostrożności. Trzeba pilnować, aby nowe instrumenty nie stały się polem do nadużyć, zwłaszcza majątkowych. Potrzebne są realny nadzór sądu, sprawne procedury, dostępność kuratorów, jasne rejestry i ochrona osób najsłabszych. Bez pieniędzy, kadr i kontroli nawet najlepsza idea może nie zadziałać. Ale co do zasady ten projekt idzie w stronę większego szacunku dla człowieka. Nie wolno traktować osób starszych, chorych z niepełnosprawnościami czy chorobami otępiennymi jak obywateli drugiej kategorii. Trzeba im pomagać w podejmowaniu decyzji, a nie automatycznie odbierać im prawo decydowania o własnym życiu. Dlatego kierunek tej ustawy oceniam pozytywnie. Jednocześnie wskazuję, że jej skuteczność będzie zależała od praktyki, finansowania i realnej ochrony osób wspieranych. Dziękuję.