Wystąpienie: Grzegorz Lorek

11 czerwca 1675 r. król Polski Jan III Sobieski i ambasador króla Francji Ludwika XIV podpisali tajny traktat w Jaworowie, który dotyczył przystąpienia Rzeczypospolitej do wojny przeciwko Brandenburgii, której armia walczyła nad Renem u boku wojsk cesarskich w tzw. koalicji hiszpańsko-austriacko-lotaryńskiej przeciwko Francji.

W zawartym układzie król Francji nie sprzeciwiał się odzyskaniu przez Rzeczpospolitą Prus Książęcych oraz zobowiązywał się do regularnych subsydiów - 200 tys. talarów rocznie, od momentu przystąpienia Rzeczypospolitej do wojny przeciwko Brandenburgii.

Oto przed Polską otwierały się nowe możliwości. Można było zakończyć szkodliwe wojny z Turcją, przenieść kierunek polityki z południa na północ i zachód, pomyśleć o odzyskaniu Śląska. Były to plany jak najbardziej realne, jednak okoliczności nie udało się przezwyciężyć. Pierwszą z nich była dotkliwa klęska Szwedów pod Fehrbellin z 1675 r. Szwedzi, długo uważani za niezwyciężonych, zostali pokonani.

W Polsce król Sobieski musiał wpierw zakończyć wojnę z Turcją - de facto sojuszniczką Francji - jeśli chciał zrealizować postanowienia traktatu jaworowskiego. Kolejna kampania turecka w Europie pokrzyżowała te plany.

W 1683 r. wojska tureckie obiegły Wiedeń. Sobieski pospieszył na ratunek, wikłając się w ostatnią wojnę z południowym sąsiadem. Powodem polskiej interwencji było przymierze między Wiedniem a Warszawą zawarte pierwszego kwietnia tego samego roku. Król, po pokonaniu Osmanów, ruszył dalej i odniósł kolejne zwycięstwo pod Parkanami. To doprowadziło do zawarcia w 1684 r. tzw. Świętej Ligi (Polska, Austria, Wenecja, Państwo Kościelne) przeciw Turcji, co ostatecznie zażegnało jaworowskie plany Sobieskiego. Utracona została szansa zmniejszenia potęgi Brandenburgii, której wchłonięcie przez Królestwo Prus dało mu środki potrzebne do zainicjowania rozbiorów Polski i Litwy.