Wystąpienie: Maciej Konieczny

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Bardzo się cieszę, że zajmujemy się dzisiaj tym projektem uchwały. 4 lata temu klub Lewicy złożył analogiczny projekt, który jednak nigdy nie został poddany pod głosowanie.

21 lipca 1905 r. na stokach warszawskiej Cytadeli stracony został Stefan Okrzeja, robotnik i socjalista, który oddał życie za wolną i sprawiedliwą Polskę. Okrzeja, młody robotnik, już w wieku 18 lat wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, która jednoznacznie opowiadała się za niepodległością Polski i sprawiedliwością społeczną. PPS domagała się skrócenia czasu pracy, podniesienia głodowych pensji i wprowadzenia powszechnych ubezpieczeń. Partia w zaborze rosyjskim funkcjonowała w konspiracji. Lewicowi działacze byli od lat przez carskie władze szykanowani i skazywani na długoletnie kary więzienia lub kary śmierci.

13 listopada 1904 r. na pl. Grzybowskim w Warszawie Polska Partia Socjalistyczna zgromadziła kilkutysięczną demonstrację. Kiedy Stefan Okrzeja rozwinął sztandar z napisem: PPS. Przecz z wojną i caratem! Niech żyje wolny polski lud!, carska policja ruszyła rozpędzić zgromadzenie. Kilkudziesięciu demonstrantów odpowiedziało ogniem, zmuszając żandarmów do wycofania się. Było to pierwsze zbrojne wystąpienie przeciwko zaborcy od czasu powstania styczniowego.

W następnych miesiącach walki się zaostrzały, a Okrzeja brał udział w przygotowaniu zamachu na carskiego oberpolicmajstra Karla Nolkena. Spiskowcy chcieli wysadzić posterunek policji, po czym czekać na przyjazd oberpolicmajstra i zaatakować bombami jego powóz w drodze na posterunek. Wybrali deszczowy wieczór 26 marca 1905 r. Zadaniem Okrzei było rzucenie bomby w posterunek, zamachu na Nolkena miała dokonać inna grupa. Chociaż bojowcom udało się rzucić bombą w powóz i wybuch ciężko zranił Nolkena, to jednak oberpolicmajster przeżył. Tymczasem wybuch w komisariacie przy ul. Wileńskiej ciężko poranił Okrzeję, który po wymianie ognia z policjantami, z których jeden w efekcie tej strzelaniny zginął, został aresztowany.

13 czerwca Stefan Okrzeja stanął przed carskim sądem wojskowym w Warszawie. W dniu procesu stanęły warszawskie fabryki. Robotnicy masowo odpowiedzieli na wezwanie PPS do strajku generalnego w imię solidarności ze Stefanem Okrzeją. Po 10 dniach procesu Okrzeja został skazany na śmierć. Został powieszony 21 lipca 1905 r. Śmierć Okrzei była wstrząsem dla polskiego społeczeństwa. Robotnicze demonstracje niepodległościowe były coraz częstsze i liczniejsze i utorowały drogę ku wolnej Polsce.

Upamiętniając dzisiaj bohaterskie życie i śmierć Stefana Okrzei, przywracamy pamięć o tych jakże licznych polskich patriotach, którzy o wolną Polskę, demokrację i socjalizm walczyli pod czerwonym sztandarem. (Dzwonek) Cześć i chwała bohaterom! (Oklaski)