Wystąpienie: Tadeusz Samborski

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wszyscy, którzy zetknęli się z tą problematyką, przyznają, że my jako Polacy jesteśmy winni ofiarom ludobójstwa dokonanego przez nacjonalistów ukraińskich w latach 1939-1947 prawdę, pamięć, modlitwę i godny pochówek. Większość z tych postulatów jesteśmy w stanie spełnić. Postulat prawdy jesteśmy w stanie spełnić, bo możemy mówić i mówimy prawdę, zwłaszcza naukowcy i publicyści, ci autentyczni, którzy szczerze chcą mówić o tych sprawach. Postulat pamięci również możemy realizować, bo nawet to dzisiejsze nasze spotkanie i ta debata są wyrazem pamięci. Modlitwę też ofiarom oferujemy, bo często są okolicznościowe msze święte itd. Natomiast niestety nie jesteśmy w stanie spełnić postulatu godnego pochówku, władze Ukrainy bowiem wydały antycywilizacyjny zakaz ekshumacji ofiar ludobójstwa. Nie znam - może państwo znają - takiego państwa, które by za pomocą struktur państwowych zabroniło dokonywać ekshumacji ofiar. Ja rozumiem, staram się rozumieć obawy strony ukraińskiej, jeśli chodzi o ekshumację, bo ekshumacja pokazuje skalę zbrodni, sposoby zbrodni, pokazuje to, że... Na przykład okazało się, że wśród 323 ofiar wydobytych w Ostrówkach jest bardzo dużo dzieci w przedziale wiekowym od roku do 6 lat i że nawet były tam kilkumiesięczne niemowlęta. A więc oczywiście efekty ekshumacji są porażające, ale trzeba stanąć na gruncie prawdy. Ta ekshumacja powinna być przeprowadzona, powinniśmy stworzyć szansę na godny pochówek, żeby oznaczyć groby, postawić krzyże itd. To jest ważny postulat. Ja żałuję, że wczoraj na posiedzeniu komisji kultury, kiedy przyjmowaliśmy projekt uchwały, poprawka wzywająca stronę ukraińską do cofnięcia tego zakazu nie zyskała aprobaty. Wprawdzie w tej uchwale jest w domyśle takie jakby zaadresowanie do władz ukraińskich, że tego oczekujemy. Jest to lekko ukryte, ale jest sygnał. Z tym na razie musimy się mierzyć.

Tytuł "w sprawie oddania hołdu w 81. rocznicę Krwawej Niedzieli ofiarom ludobójstwa dokonanego..." jest bardziej prawdziwy niż pierwszy jego człon "w sprawie uczczenia 81. rocznicy zbrodni ludobójstwa", bo zbrodnia ludobójstwa miała pewien swój ciąg czasowy. To trwało kilka lat (Dzwonek), to ludobójstwo, więc trudno jest takim sformułowaniem uderzyć w punkt. Natomiast krwawa niedziela - tak, 81. rocznica krwawej niedzieli.

W tej uchwale jest wzmianka o tym, że szanujemy Ukraińców, którzy pomagali Polakom, którzy ratowali Polaków z narażeniem własnego życia. Jeśli przyjąć to, co mówi większość historyków i badaczy tej problematyki, że można przyjąć, że liczba polskich ofiar to 200 tys., to ci badacze twierdzą również, że ok. 30 tys. Ukraińców zostało zamordowanych przez swoich rodaków, przez służbę bezpieki Bandery. A więc tym, którzy okazali się szlachetnymi osobami, składamy też hołd i podziękowanie, bo tacy Ukraińcy też byli.

Nie wszystko w tej uchwale nam odpowiada, ale kierunkowo chcemy złożyć hołd ofiarom ludobójstwa i dlatego Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe w całej rozciągłości poprze tę uchwałę, zważywszy jeszcze, z naszego punktu widzenia, na fakt, że ponad 90% ofiar ludobójstwa to mieszkańcy wsi, bezbronnych, niewinnych wsi kresowych. Dlatego klub parlamentarny tę uchwałę poprze. Dziękuję bardzo, panie marszałku.