Wystąpienie: Mirosław Adam Orliński

Szanowny Panie Marszałku! Szanowni Państwo Ministrowie! Szanowni Państwo! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga pragnę przedstawić nasze stanowisko odnośnie do sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 r. wraz z przedstawioną przez NIK analizą wykonania budżetu i założeń polityki pieniężnej w 2023 r. oraz, o czym już mówiliśmy, komisyjnym projektem uchwały w przedmiocie absolutorium.

Warto zauważyć, że przy tej ocenie - omawialiśmy to wielokrotnie na posiedzeniu Komisji Finansów Publicznych - było kilkadziesiąt negatywnych opinii, zastrzeżeń NIK co do poszczególnych punktów tego sprawozdania. Także dzisiaj prezes NIK to przedstawiał, pokazywał w swoim wystąpieniu. W 2023 r., podobnie zresztą jak w latach poprzednich, mieliśmy do czynienia z wydawaniem środków publicznych w sposób, delikatnie mówiąc, mało przejrzysty. NIK na to wskazał wielokrotnie, pokazał te nieprawidłowości. NIK także podkreślił, że miało to miejsce już w latach poprzednich, po 2020 r. Tak naprawdę w 2020 r. to, można powiedzieć, mało klarowne kształtowanie finansów publicznych państwa się rozpoczęło. Chodzi o przekazywanie środków finansowych poza budżet, wydatkowanie pieniędzy w sposób dowolny, brak przejrzystych reguł, zasad, z pominięciem mechanizmów, które można by wyliczyć na podstawie ustawy o finansach publicznych, w sposób mało transparentny, w sposób bardzo dowolny. A przecież wiemy doskonale - ja także 13 lat funkcjonuję w samorządzie województwa - że zawsze ustawa o finansach, dyscyplina finansów publicznych, powinna być kluczowa dla tworzenia i realizowania ustawy budżetowej. Ona powinna być kluczem. Tworzenie zapisów, przygotowywanie budżetu nie może być dowolne. Rzeczywiście widzimy, że za rządów poprzedniej ekipy wiele wydatków było wyprowadzanych poza budżet, co bardzo wyraźnie wskazał NIK. Było wiele nieprawidłowości związanych z realizacją ustawy budżetowej, dotyczących m.in. zamówień publicznych, ksiąg rachunkowych, sprawozdawczości, przyznawania i rozliczania dotacji. To także w wielu samorządach odczuwaliśmy - brak jasnych reguł i jasnego podejścia do zasad przyznawania środków z programów, a nawet określenia regulaminów ich funkcjonowania, a także możliwości odwołania się od poszczególnych decyzji. To wszystko dotyczy wykonania tego budżetu, realizacji środków, które były wprost zapisane.

Analiza wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej to, zgodnie z konstytucją Rzeczypospolitej z 1997 r., najważniejszy, można powiedzieć, dokument, ponieważ na jej podstawie podejmujemy decyzję w sprawie udzielenia rządowi absolutorium za wykonanie ustawy budżetowej. To naprawdę doniosły dokument, akt, który wymaga jednak ogromnej przejrzystości, wymaga ogromnej staranności, a także pochylenia się nad wszystkimi jego zapisami. Z analizy NIK wynika, że te wszystkie zmiany zachodzące w kształtowaniu ustawy budżetowej od 2020 r. należy ocenić negatywnie. To było wyprowadzenie setek miliardów złotych do funduszy pozabudżetowych, o czym była tu mowa - Polski Fundusz Rozwoju, Bank Gospodarstwa Krajowego, poszczególne fundusze, o tym mówiła pani poseł przede mną, fundusz COVID-owy, te wszystkie pikniki. To nawet z punktu widzenia funkcjonowania państwa nie miało podstawy prawnej. A przecież my tutaj, w parlamencie, powinniśmy na zasadzie legalizmu, na zasadzie funkcjonowania w granicach i na podstawie prawa zawsze działać i tym powinniśmy się kierować. To było też dla posłów, myślę, niezwykle trudne, bo znajdowało się to poza kontrolą parlamentu. To było obejście parlamentu, który powinien być kluczowym organem, który także to sprawdza, weryfikuje, o tym decyduje. Bardzo często było rozdawanie obligacji - co wynika także z analizy NIK - zamiast dotacji. Bardzo często było pokrycie tych wszystkich wydatków różnego rodzaju obligacjami. Były zbyt wysokie założenia dotyczące tempa wzrostu, niedoszacowanie inflacji, o czym także dzisiaj wielokrotnie mówiliśmy. To pokazuje, że rzeczywiście ten budżet, który był przyjęty i który był realizowany, nie zasługuje, można powiedzieć, na dobrą opinię. Bardzo dobrze, że Najwyższa Izba Kontroli wytknęła te liczne nieprawidłowości, pokazała je, wypunktowała, bo to także jest dobry drogowskaz na przyszłość, że trzeba tych wydatków pilnować, że trzeba to wszystko w sposób bardzo stabilny równoważyć.

Szanowni Państwo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga jak najbardziej rekomendujemy przyjęcie sprawozdania i udzielenie Radzie Ministrów absolutorium, a także rekomendujemy przywrócenie ustawie budżetowej roli podstawowego aktu w zakresie zarządzania finansami - myślę, to jest kluczowa kwestia, jaka jest przed tą koalicją, przed tym rządem - aby już nigdy więcej nie obniżać rangi budżetu państwa, nie wyprowadzać tych środków, a jak najwięcej zapisów stosować właśnie wedle reguł budżetowych. Dziękuję. (Oklaski)