Wystąpienie: Marcin Józefaciuk

Stanowisko

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Prawo do informacji nie może oznaczać wręczenia człowiekowi kilku stron przepisów, a następnie uznania sprawy za załatwioną, bo podpisał odbiór. Pouczenie ma chronić prawa człowieka, a nie być alibi dla państwa.

Dlatego kierunek druku nr 2997 oceniam pozytywnie. Projekt porządkuje i ujednolica pouczenia dla podejrzanych, oskarżonych, pokrzywdzonych i świadków. Dostosowuje informacje do etapu postępowania. Rozszerza je o prawo do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie. Przewiduje tłumaczenia oraz uwzględnienie potrzeb osób poniżej 18. roku życia i osób nieporadnych. To ważne, zwłaszcza dla człowieka, który nie ma obrońcy ani pełnomocnika.

Jednak dobry cel nie gwarantuje dobrego wykonania. Rzecznik praw obywatelskich i Krajowa Rada Radców Prawnych ostrzegali, że część formularzy nadal jest przeładowana. Człowiek w stresie nie potrzebuje ściany tekstu. Musi od razu zobaczyć najważniejsze prawa, w tym prawo do milczenia i do nieobciążania samego siebie. Ministerstwo tych uwag nie uwzględniło.

Nie przekonuje mnie również odesłanie do dostępności dobrych praktyk. RPO wskazywał na potrzebę pouczeń w polskim języku migowym i rozwiązań dla osób z niepełnosprawnościami. Dostępność prawa nie może zależeć od dobrej woli konkretnego organu.

Ocena skutków regulacji zakłada więcej dokumentów i procedur, ale jednocześnie zerowe koszty oraz brak późniejszej ewaluacji. To niespójne. Od 1 stycznia nowe wzory mają być stosowane także w sprawach już trwających.

Poprę skierowanie projektu do komisji. Oczekuję jednak testów z udziałem prawdziwych odbiorców, pełnej dostępności, zabezpieczenia prawa do milczenia, rzetelnego finansowania i mierników skuteczności.

Miarą tej reformy nie będzie liczba rozdanych formularzy, lecz liczba ludzi, którzy naprawdę zrozumieli swoje prawa i potrafili z nich skorzystać. Dziękuję.