Wystąpienie: Arkadiusz Myrcha

Dziękuję, pani marszałek.

Przede wszystkim pozdrawiam serdecznie i przyłączam się do tych ciepłych słów dla grupy pana posła Skonieczki, gdyż reprezentujemy ten sam okręg wyborczy. Witam państwa i mieszkańców Kujawsko-Pomorskiego w Sejmie.

Projekt ustawy zawarty w druku nr 2997 jest także pewnym pokłosiem dyskusji, którą toczyliśmy przy omawianiu poprzedniego projektu, czyli gruntownej zmiany Kodeksu postępowania karnego. Ten projekt też dotyczy gruntownego uporządkowania pewnej sfery postępowania karnego, wąskiej, precyzyjnej, ale procesowo niezwykle istotnej, a mianowicie pouczeń, które przedstawiane są uczestnikom, stronom tego postępowania na każdym z etapów - zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i na etapie postępowania sądowego w postępowaniu rozpoznawczym. To jest o tyle istotne, że pouczenia są gwarancją, są żelazną gwarancją procesową dla wszystkich tych osób i źródłem wiedzy o zakresie praw, obowiązków i wszelkich uprawnień, z których dana osoba, dany uczestnik może skorzystać w zależności od statusu i od etapu tego postępowania. Tych pouczeń i formularzy, które stosowane są w postępowaniu karnym, jest kilkanaście. Przez lata te przepisy były rozbudowywane, modyfikowane. Przez to stały się momentami nieczytelne, mało praktyczne, a formularze przybrały taką dość rozdmuchaną formę. W związku z tym to jest drugi krok, w którym w tej kadencji porządkujemy kwestie pouczeń stosowanych w postępowaniu karnym, tak żeby przede wszystkim były czytelne, jasne i zrozumiałe dla wszystkich osób uczestniczących w postępowaniu. To jest o tyle istotne, że każda osoba po wysłuchaniu tych pouczeń czy po zapoznaniu się z formularzem musi mieć pełną świadomość, jakie prawa jej w związku z tym przysługują. Bo oczywiście nie każdy - chociaż te przepisy starają się ten problem rozwiązać - ma profesjonalną obsługę prawną. Może też jej brakować przy danej czynności procesowej. To jednak nie oznacza, że nie ma prawa wiedzieć, jakie prawa i obowiązki mu przysługują. W związku z tym przepisy Kodeksu postępowania karnego wskazują, jakie pouczenia dotyczą uczestnika postępowania i o czym musi on wiedzieć, tak jak powiedziałem, w zależności od jego statusu, ale także oczywiście od etapu postępowania. Musi wiedzieć, w odniesieniu do jakiej czynności to pouczenie musi nastąpić.

Zróżnicowanie tych okoliczności wymusza także zróżnicowany zakres udzielanych informacji. Inny jest bowiem bagaż wiedzy dostarczanej osobie zatrzymanej, a inny - osobie oskarżonej. Inne są informacje niezbędne przy wezwaniu na rozprawę, a inne - przy stosowaniu różnego rodzaju środków procesowych. W związku z tym generalna próba ustandaryzowania przepisów, wyraźne podzielenie i wyselekcjonowanie niezbędnych informacji, które muszą być udzielone, a także wyeliminowanie tych, które po prostu są zbędne, a dzisiaj znajdują się w obszarze pouczeń - to wszystko jest objęte tym projektem ustawy.

Co więcej, te przepisy wprowadzają upoważnienie ustawowe dla ministra sprawiedliwości do stosowania przy wydawaniu rozporządzenia jednolitych form formularzy, tak żeby standardy były zakotwiczone nie tylko w samych przepisach, ale także w aspekcie praktycznym, czyli w samych formularzach stosowanych w postępowaniu karnym. To jednak nie koniec.

Przepisy umożliwią również to, żeby ta standaryzacja dotyczyła nie tylko przepisów i formularza, ale także tłumaczeń, które są oczywiście nieodzownym elementem postępowań karnych. Chodzi o to, żeby urzędowo były dostępne pouczenia przygotowane w najczęściej stosowanych językach, tak żeby nie trzeba było każdorazowo albo wielokrotnie zlecać tłumaczenia urzędowych dokumentów osobom posiadającym specjalistyczną wiedzę. Te pouczenia w takim ustandaryzowanym kształcie, ustandaryzowanej formie i w tłumaczeniach byłyby także dostępne na stronach internetowych Ministerstwa Sprawiedliwości. To nie może być wiedza dostępna tylko dla uczestników postępowania. Chodzi o to, żeby mogły to być po prostu formularze łatwo dostępne i ogólnodostępne, możliwe do zastosowania de facto od ręki.

Doświadczenia, jakie mamy w sporządzaniu różnego rodzaju pouczeń w postępowaniach i we wprowadzaniu tzw. zasady prostego języka, które w tej kadencji już znalazły odzwierciedlenie w kilku przypadkach, wskazują, że jest to dobry kierunek działania. Widać chociażby na przykładzie pouczeń stosowanych w przypadku osób małoletnich, jak te dotychczasowe pożyteczne zmiany w praktycznym aspekcie, w praktycznym stosowaniu zostały pozytywnie odebrane.

Mam nadzieję, że mimo takiego hermetycznego prawniczego języka, który jest w tym projekcie, pozwoli nam on wypracować rozwiązania, które - jak już powiedziałem - będą przede wszystkim emanacją gwarancji procesowych zakotwiczonych nie tylko w samych przepisach kodeksowych, ale także w przepisach konstytucji. Chodzi o to, żeby każdy uczestnik postępowania karnego miał pełnię wiedzy na temat przysługujących mu praw w postępowaniu. Dziękuję. (Oklaski)