Wystąpienie: Tadeusz Samborski

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! To oświadczenie wygłaszam jako poseł z Dolnego Śląska, a więc z regionu, w którym mieszka wielu Kresowian i ich potomków. 25 lat temu, 25 września 1999 r. we Wrocławiu został odsłonięty i poświęcony pierwszy w Polsce pomnik mauzoleum poświęcony obywatelom II Rzeczypospolitej, którzy zostali w latach 1939-1947 bestialsko zamordowani przez ukraińskich nacjonalistów spod znaku OUN-UPA. O jego budowę od 1992 r. starało się Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, któremu przewodniczył śp. Szczepan Siekierka. W kryptach pomnika złożona jest ziemia z mogił z 2 tys. miejscowości masowych mordów ludności polskiej na ziemi: wołyńskiej, tarnopolskiej, lwowskiej, stanisławowskiej, lubelskiej, poleskiej i rzeszowsko-przemyskiej, a na jego fasadzie wmurowana została tablica pamięci poświęcona pamięci szlachetnych Ukraińców, którzy udzielali pomocy i schronienia Polakom.

Powołany wówczas społeczny komitet budowy pomnika napotykał na wiele przeszkód natury politycznej i administracyjnej. Przeciwnicy pomnika argumentowali, że będzie on ciosem w młodą, umacniającą się ukraińską suwerenność, że to nie czas na takie pomniki, że będzie on raził ukraińskie uczucia, że będzie zadrą we wzajemnych stosunkach, że Ukraińcy sami muszą się uporać ze swoją przeszłością, a my powinniśmy czekać aż to się stanie (Dzwonek), oraz że pomnik będzie powodował niepokoje społeczne. Z perspektywy czasu wiemy, że to wszystko było nieprawdą. Pomnik cieszy się dużym zainteresowaniem społecznym. Nie ma dnia, aby nie pojawiła się na jego płycie wiązanka kwiatów czy znicz. Od 25 lat jest miejscem spotkań Kresowian w każdą rocznicę krwawej niedzieli. Na stałe wpisał się w miejski krajobraz architektoniczny. Stanowi on nie tylko hołd dla ofiar, ale także symbol pojednania opartego na prawdzie historycznej.

Wicemarszałek Dorota Niedziela:

Bardzo dziękuję, panie pośle.

Poseł Tadeusz Samborski:

Już powiem, pani marszałek, dwa zdania.

W ubiegłych latach w modlitwie ekumenicznej pod pomnikiem brali udział duchowni wszystkich wyznań, w tym duchowni grekokatoliccy, a w tym roku swój znicz zapalił również konsul generalny Ukrainy we Wrocławiu Jurij Tokar. Jest to jednoznaczny dowód na to, że dobre stosunki z Ukrainą można budować w oparciu o wzajemne zrozumienie, wrażliwość i poszanowanie, a nie na kłamstwie, relatywizacji czy przemilczaniu tematów trudnych dla Ukrainy i niewygodnych. W 25. rocznicę odsłonięcia pomnika dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do jego powstania i w dalszym ciągu przywracają pamięć o ofiarach ludobójstwa, o ofiarach, które do dziś spoczywają w bezimiennych mogiłach...

Wicemarszałek Dorota Niedziela:

Panie pośle, bardzo dziękuję, naprawdę.

Poseł Tadeusz Samborski:

...a których ekshumacje są zakazane, co stoi w jawnej sprzeczności z wartościami cywilizowanego świata. Dziękuję bardzo, pani marszałek. (Oklaski)