Wystąpienie: Włodzimierz Tomaszewski

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W 2025 r. obchodzić będziemy 35-lecie odrodzenia samorządu terytorialnego. I co będziemy mieli na progu tego jubileuszu? Ustawę, która betonuje serce rozwoju, czyli inwestycje, drastycznie je ograniczając, z negatywnymi skutkami tak dla budżetów samorządów, jak i budżetu państwa - podkreślam - także budżetu państwa. Na czym to polega? Na stworzeniu betonowego sufitu nad dochodami jednostek samorządu terytorialnego. Mam przekonanie, że większość państwa z rządzącej koalicji nie wczytała się w ten projekt ustawy, nie przeczytała uzasadnień do proponowanych przez klub PiS poprawek, które teraz są wnioskami mniejszości. Przewodniczący podkomisji i komisji ograniczali dyskusję nad ich istotą, krytykując to, czego ewidentnie nie znali, nie czytali. Powtarzam: rozpatrywany projekt ustawy tworzy system ograniczający dochody jednostek samorządu terytorialnego przez zbudowanie tego betonowego sufitu nad dochodami. Na czym to polega? Na wprowadzeniu swoistego układu zamkniętego obejmującego relację między dochodami z podatków dochodowych a dochodami z subwencji, czyli jeśli rosnąć będą wpływy z podatków dochodowych PIT i CIT, maleć będzie subwencja, o czym pan przewodniczący referujący nie powiedział. Docelowo tracić będą wszystkie samorządy, i te wielkie, i te małe, i wiejskie, i miejskie. To, że teraz dokładacie państwo środki poprzez umowny większy udział w PIT i CIT i waloryzujecie subwencję, nie jest niczym nadzwyczajnym. W trakcie rządów Zjednoczonej Prawicy subwencja oświatowa wzrosła dwukrotnie z 40 mld w 2015 r. to 85 mld w 2024 r.

(Poseł Marek Sowa: Kłamstwo!)

Liczby nie kłamią. Proszę nie przeszkadzać.

Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:

Pan poseł miał 15 minut i będzie jeszcze miał.

Poseł Włodzimierz Tomaszewski:

Natomiast największym dramatem tej ustawy jest drastyczne ograniczanie środków inwestycyjnych. One od 2020 r. w olbrzymiej skali trafiają do samorządów w formie dotacji z funduszy inwestycyjnych będących niezbędną i ekspresową reakcją na kryzys. Brak środków inwestycyjnych w systemie dochodów jednostek samorządu terytorialnego był grzechem pierworodnym od początku odrodzonego samorządu. Właśnie te ostatnie lata były fundamentalną naprawą, swoistym zmazaniem tego grzechu.

Inwestycje mają istotny wpływ na dynamikę wpływów podatkowych. Warto podkreślić, że w kolejnych latach kryzysów od 2020 r. zasilane z funduszy inwestycyjnych samorządy, a łącznie zaoferowano im 135 mld, odnotowały wzrosty wpływów podatkowych: w 2021 r. o 10 mld, przy jednoczesnym wsparciu przedsiębiorców z funduszu COVID-owego na ponad 200 mld zł, a w 2024 r., obecnym - o 25 mld zł przy obniżkach podatków w ramach Polskiego Ładu.

Jeśli zasilanie samorządów środkami inwestycyjnymi będzie ograniczone do wskazanego zamkniętego układu, to tzw. potrzeby rozwojowe, a konkretnie inwestycje, będą ograniczane, a w konsekwencji będą maleć wpływy podatkowe. Dalej będą one uzupełniane w samorządach subwencjami do wyznaczonego owym sufitem poziomu, czyli będzie się otwierać mechanizm degradacji w perspektywie wieloletniej mający skutki tak dla samorządów, dla budżetów samorządowych, jak i dla budżetu państwa.

Po rozwiązaniach kryzysowych miał być wprowadzony prosty, stały model subwencji inwestycyjnej i taki został skonkretyzowany w 2023 r. Odpowiadam panu posłowi, co robiłem jako minister. Jest zaproponowany we wnioskach mniejszości, właśnie ten projekt. Proponujemy wprowadzenie poza subwencją ogólną ze względu na jej wymieniony, ograniczony charakter, subwencji inwestycyjnej w ramach odrębnego rozdziału. Proponowany rozdział 4a i art. 35a określają sposób naliczania subwencji inwestycyjnej wymienionej w nowym brzmieniu art 3. Dla wszystkich samorządów subwencja inwestycyjna ma być liczona w wysokości 14% ich wydatków inwestycyjnych na 2 lata przed rokiem budżetowym, czyli według projektu ustawy w roku bazowym. Dodatkowo dla małych samorządów gminnych do 20 tys. mieszkańców ten udział będzie zwiększony o 10%, z wyłączeniem tych małych samorządów, których budżety będą korygowane ze względu na ich zamożność, tzw. wcześniejsze wpłaty janosikowego.

W 2023 r. samorządy wydatkowały na inwestycje (Dzwonek) 86 mld. Zatem w 2025 r. łączna wartość subwencji inwestycyjnej w podstawowym udziale 14% wynosiłaby 12 270 mln zł, zaś dla samorządów małych - dodatkowe 10%...

Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:

Dziękuję.

Poseł Włodzimierz Tomaszewski:

...udział można by oszacować na ok. 7-8 mld. Już jedno zdanie. Wydatki i dochody samorządowe z lat 2021-2023 wyraźnie wskazują, że dotacje na inwestycje średnioroczne były utrzymywane właśnie na szacowanym poziomie subwencji inwestycyjnej, czyli 20 mld zł. Resztę dokończę w pytaniach o iluzjach, które państwo tworzycie. (Oklaski)