Wystąpienie: Bartosz Romowicz

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Żeby rozmawiać o tym projekcie ustawy, musimy sobie w ogóle odpowiedzieć na pytanie, czym jest obrona cywilna. Bo ci z państwa, którzy są tutaj obecni i mają doświadczenie samorządowe czy doświadczenie w administracji rządowej, np. byli wojewodowie, doskonale wiedzą, co to jest obrona cywilna. Ale zaryzykuję stwierdzenie, że część posłów nie wie, co to jest AK, czyli akcja kurierska, i pomylą to rozwinięcie skrótu z innym rozwinięciem, a AK jest de facto jednym z elementów obrony cywilnej. Dlaczego o tym mówię? Bo jeśli każdy z nas będzie miał większą świadomość tego, jak ważna jest obrona cywilna, to wspólnie z wszystkimi siłami politycznymi przygotujemy jak najlepszy projekt dla naszych obywateli.

Po co my w ogóle to robimy? Czy my zmieniamy coś politycznie, dla samej polityki? Nie. Zwróćmy uwagę, że Najwyższa Izba Kontroli od 2010 r. sygnalizowała, że musimy zmienić cały system obrony cywilnej. Robiła to w czasie kontroli w 2010 r., 2012 r., 2013 r., 2018 r. i 2023 r. Te kontrole pokazują, że musimy coś zrobić.

Jaki w ogóle jest cel zmian, które proponujemy? Zaproponowane w projekcie ustawy rozwiązania zmierzają do właściwego umiejscowienia zadań ochrony ludności i obrony cywilnej w istniejącym systemie bezpieczeństwa państwa oraz usunięcia niejasności w dotychczasowym porządku prawnym i do ujednolicenia prawodawstwa w zakresie ochrony ludności. Tak naprawdę świat poszedł do przodu i wszyscy o tym wiemy, a obrona cywilna, która kiedyś została zaprogramowana, zaprojektowana i uchwalona, stoi w miejscu. Dzisiaj musimy wyeliminować z systemu prawnego te wszystkie archaiczne rozwiązania i adekwatnie do wyzwań XXI w., a nawet idąc dalej w przód, zaproponować rozwiązania, które będziemy stosować latami.

W projekcie ustawy zamieszczono katalog zadań z zakresu ochrony ludności. Projektodawcy wskazali również organy administracji publicznej właściwe do spraw ochrony ludności, którymi są wójt, starosta, marszałek województwa, wojewoda, minister właściwy do spraw wewnętrznych czy inni ministrowie kierujący działami administracji rządowej. W projekcie ustawy zawarto również katalog podmiotów realizujących cele i zadania ochrony ludności i jest to ponad 30 podmiotów. Wśród nich są m.in. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, ale także chociażby jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej, ochotnicze straże pożarne czy nawet Polski Związek Łowiecki.

Zgodnie z projektem ustawy zaplanowano, aby Rada Ministrów, wykonując wskazane w art. 146 ust. 4 pkt 7 konstytucji zadania zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego w zakresie ochrony ludności cywilnej, zatwierdzała program ochrony ludności, obrony cywilnej czy zapoznawała się z informacjami ministra właściwego do spraw wewnętrznych dotyczącymi realizacji zadań z zakresu ochrony ludności. Proponuje się, aby to Rada Ministrów otrzymała instrument w postaci Rządowego Zespołu Ochrony Ludności, działającego jako stały organ opiniodawczo-doradczy właściwy do spraw inicjowania i koordynowania działań mających na celu zapewnienie zdolności państwa w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej.

Przechodzimy teraz do sedna sprawy. Bardzo dobre i bardzo ważne jest to, że kluczowym elementem całego nowego systemu ma być samorząd. Samorząd w ostatnich latach, czy to w przypadku pandemii, czy w przypadku wybuchu wojny, czy w przypadku kryzysu migracyjnego, udowadniał, że niezależnie od barw politycznych, także tego samorządu, jest podstawowym ogniwem bezpieczeństwa, naszego bezpieczeństwa. Organizując na nowo system obrony cywilnej, musimy ten samorząd docenić.

Ustawa w wielu punktach wymienia kompetencje chociażby wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty czy marszałka województwa. Proponowane w projekcie ustawy rozwiązania nie tworzą żadnych nowych struktur, lecz wskazują aktualnie funkcjonujące struktury organizacji publicznej, na których będzie oparte funkcjonowanie systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. Określają one odpowiedzialność organów rządowych i samorządowych, a ponadto służb, inspekcji i straży oraz innych podmiotów mających w zakresie swoich kompetencji zadania związane z ochroną ludności. Co ważne i dobre, ustawa tworzy korpus obrony cywilnej składający się z personelu obrony cywilnej i krajowej rezerwy obrony cywilnej.

W tym projekcie idziemy z postępem technologicznym w zakresie wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania. To dobrze. Dzisiaj zostało powiedziane z tej mównicy, że być może są rozwiązania jeszcze lepsze, które mamy w naszych głowach. W pracach w komisji, a być może w podkomisji te rozwiązania musimy wypracować po to, by było bezpiecznie.

Ustawa mówi także o systemie bezpiecznej łączności państwowej, o budownictwie ochronnym, czyli o obiektach zbiorowej ochrony, o szkoleniach z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej. Kluczowe jest natomiast finansowanie. Tutaj nastąpiła bardzo ważna zmiana: na finansowanie zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej przeznacza się corocznie środki w wysokości nie niższej od 0,3% produktu krajowego brutto. To daje gwarancję, że ten projekt nie będzie tylko prawem, którego nie zastosujemy, ale de facto poprawi bezpieczeństwo nas wszystkich.

W mojej ocenie jednym z ważnych elementów, a zarazem gwarantem, że to się uda, jest rola ochotniczych straży pożarnych i korelacja ich zadań z zadaniami tej ustawy. To dobrze, że chcemy w ciągu najbliższych lat rozwinąć i doposażyć w sprzęt zarówno Państwową Straż Pożarną, jak i ochotnicze straże pożarne będące w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym. Mamy na to plan, chcemy na to przeznaczyć pieniądze, chcemy wykorzystać ten ogromny potencjał ludzki. Bo z samorządem, który zdał egzamin w ostatnich kryzysach i sytuacjach konfliktowych, ramię w ramię stali strażacy ochotnicy. Myślę, że wszyscy zgadzamy się z tym, że wykorzystanie w obronie cywilnej strażaków ochotników jest bardzo dobrą decyzją.

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Oczywiście będziemy popierać ten projekt ustawy, będziemy brali udział w pracach w komisji, ewentualnie w podkomisji, bo obrona cywilna, ochrona ludności to jest nasz obywatelski zbiorowy obowiązek. Dziękuję bardzo. (Oklaski)