Wystąpienie: Maja Ewa Nowak

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Rozpoczynamy dziś kolejny raz dyskusję o sprawie kluczowej dla budowania Polski równych szans - o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami. To rozwiązanie, które nie tylko odpowiada na pilne potrzeby wielu obywateli, ale także jest wyrazem naszej wspólnej odpowiedzialności za realizację praw człowieka zapisanych zarówno w Konstytucji RP, jak i w międzynarodowych dokumentach, takich jak konwencja o prawach osób z niepełnosprawnościami, którą Polska zobowiązała się przestrzegać.

Osoby z niepełnosprawnościami, jak każdy z nas, mają prawo do niezależnego życia, pełnego uczestnictwa w społeczeństwie oraz podejmowania autonomicznych decyzji, jednak bez odpowiedniego wsparcia, zwłaszcza w postaci asystencji osobistej, te prawa pozostają jedynie na papierze. Asystencja osobista to nie przywilej - to narzędzie, które umożliwia osobom z niepełnosprawnościami prowadzenie życia na równi z innymi, korzystanie z edukacji, rynku pracy, usług publicznych czy po prostu uczestnictwo w życiu społecznym. Dlaczego jednak tak ważne jest, aby asystencja osobista była rozwiązaniem systemowym, a nie doraźnym? Dlatego że jej brak skutkuje ogromnym wykluczeniem, a niespójne lokalne inicjatywy nie zapewniają ani trwałości, ani powszechności wsparcia. Niezależne życie nie może być zależne od kodu pocztowego czy wieku. Tylko systemowe uregulowania zagwarantują, że każda osoba potrzebująca asystencji będzie mogła z niej skorzystać, bez względu na miejsce zamieszkania czy sytuację finansową.

Polska, ratyfikując konwencję o prawach osób z niepełnosprawnościami, zobowiązała się do stworzenia rozwiązań, które umożliwią pełną realizację praw osób z niepełnosprawnościami. Asystencja osobista to jeden z kluczowych elementów w tym procesie. To most, który łączy osoby z niepełnosprawnościami z pełnym uczestnictwem w życiu społecznym i zawodowym. To także szansa dla rodzin, które bardzo często zmagają się z brakiem odpowiedniego wsparcia, co ogranicza ich aktywność zawodową.

Dziś apelujemy do wszystkich sił politycznych o pełne zrozumienie tej potrzeby. Wierzymy, że niezależnie od politycznych podziałów w tej kwestii jesteśmy w stanie mówić jednym głosem, mówić o tym, że ustawa o asystencji osobistej jest konieczna. Odpowiedzialność za zapewnienie równych szans każdemu obywatelowi to nie kwestia ideologii, lecz przyzwoitości i troski o naszą wspólną przyszłość.

Dziś rozmawiamy o projekcie Kancelarii Prezydenta RP i musimy rozmawiać o nim uczciwie. Uczciwość zaś nakazuje krytyczne spojrzenie na treść tego projektu. Pracowali nad nim co prawda eksperci i osoby ze środowiska akademickiego, ale bez udziału praktyków, czyli właściwych użytkowników tej asystencji. Konsultacje społeczne dla tego projektu też były bezlitosne. Projekt ma dużo punktów niezgodnych z konwencją ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Nie obejmuje m.in. młodzieży, co jest kardynalnym błędem. To w młodych latach kształtuje się tożsamość człowieka, to wówczas ma on największą potrzebę sprawdzania się w różnych rolach, jest to naturalny biologiczny proces. W projekcie wykluczane są także osoby wymagające najwyższych form wsparcia. Brak jest możliwości realizacji czynności pielęgnacyjnych, medycznych oraz pomocy w ubieraniu się, które za obopólną zgodą asystenta i osoby wspieranej są jedyną przepustką do życia społecznego i zawodowego. W projekcie nie ma też obligatoryjnej możliwości wyboru asystenta z samorządu, NGOs lub własnego wskazania. Projekt nie daje też pełnej indywidualizacji wsparcia w oparciu o analizę potrzeb.

Osoby z niepełnosprawnościami są różne, będą miały także różne potrzeby godzinowe, różnych stawek dla asystenta wynikające ze szczególnych potrzeb osoby wspieranej, takich jak aparatura, komunikacja wspomagająca i alternatywna, zachowania trudne, ale też wykluczenie komunikacyjne.

Kolejna arcyistotna uwaga. Projekt kancelarii pana prezydenta wyklucza obligatoryjność realizacji ustawy w każdym powiecie, co oznacza, że znowu osoby z niepełnosprawnościami mogą być wykluczane ze względu na miejsce zamieszkania.

Mam nadzieję, że wspólnie, ponad podziałami doprowadzimy do wprowadzenia kompleksowych rozwiązań, które uczynią asystencję osobistą powszechnie dostępną i trwałą. Polska musi być Polską równych szans, w której każda osoba, niezależnie od niepełnosprawności, będzie mogła w pełni korzystać z przysługujących jej praw. Dobra ustawa o asystencji to inwestycja, a nie koszt, to korzystanie z potencjału człowieka, nie spychanie go do izolacji. (Dzwonek)

Dlatego jako Polska 2050 będziemy za skierowaniem projektu do prac w komisji. Jednocześnie będziemy oczekiwać na pojawienie się rządowego projektu o asystencji osobistej, projektu, który włącza, a nie wyklucza, projektu, na który czekają setki tysięcy Polek i Polaków. Dziękuję. (Oklaski)

(Głos z sali: Brawo!)