Wystąpienie: Iwona Maria Kozłowska

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiciele Wnioskodawcy! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko klubu Koalicja Obywatelska - Platforma Obywatelska, Nowoczesna, Inicjatywa Polska, Zieloni w sprawie prezydenckiego projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, druk nr 316.

Prawa nie mogą być przywilejem tylko dla zdrowych. Każda osoba z niepełnosprawnością zasługuje na uczestnictwo w życiu społeczeństwa, aby móc wykorzystać cały swój potencjał fizyczny, psychiczny i duchowy. Dzisiaj debatujemy nad ważnym dokumentem, projektem ustawy o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami. Ustawa ma na celu systemowe uregulowanie dostępu do usług asystentów osobistych, co ma pomóc osobom z niepełnosprawnościami w prowadzeniu samodzielnego i aktywnego życia. Obecnie korzystanie z asystencji osobistej w Polsce opiera się na rocznych programach resortowych, które choć cieszą się dużą popularnością, charakteryzują się brakiem ciągłości usług, brakiem obligatoryjności uczestnictwa w programie oraz ograniczeniami kadrowymi.

Jak wynika z danych Najwyższej Izby Kontroli, w 2020 r. z usług tych skorzystało prawie 10 tys. osób, a rok później ta liczba wzrosła dwukrotnie. To wciąż zaledwie mniej niż 1% osób z niepełnosprawnościami, które mogą z tego programu korzystać. Potrzeba ustawowych rozwiązań jest więc niepodważalna. Oczekuje ich zarówno środowisko osób z niepełnosprawnościami, ich rodziny, jak i organizacje zajmujące się wsparciem niepełnosprawnych. Wprowadzenie ustawy o asystencji osobistej daje szansę na stworzenie trwałych i spójnych warunków, które pozwolą osobom z niepełnosprawnościami na wykonywanie codziennych czynności życiowych i prowadzenie aktywnego życia.

Mimo pozytywnego kierunku projekt nie wyczerpuje w pełni potrzeb osób, do których jest skierowany. Przede wszystkim wyklucza on osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności oraz dzieci i młodzież poniżej 18. roku życia. W ich przypadku wsparcie nadal będzie oparte na rocznych programach, co nie rozwiązuje problemu ich systematycznej aktywizacji. Projekt nie przewiduje wspomagania dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami, dla których udział w zajęciach pozalekcyjnych i rekreacyjnych jest szansą na integrację z rówieśnikami. Kolejne wątpliwości budzi dualizm systemu. Po wprowadzeniu ustawy w życie równolegle będą funkcjonować dwa modele asystencji: systemowy i programowy, co może wprowadzić chaos i nierówność w dostępie do wsparcia.

Bardzo mnie cieszy, pani minister, że zwróciła pani uwagę na przygotowanie asystentów do wykonywania czynności medycznych, takich jak karmienie dojelitowe, wymiana worka stomijnego, obsługa respiratora, ssaka, karmienie osoby leżącej, podawanie leków. To istotne czynności, które w czasie szkolenia powinni nabyć asystenci osób z niepełnosprawnościami. W Polsce brakuje odpowiednio wyszkolonych asystentów, którzy byliby gotowi do podjęcia opieki nad osobami z różnego rodzaju niepełnosprawnościami w różnych okolicznościach. Mam nadzieję, że tę potrzebę ten projekt ustawy zaspokoi. Jak zauważają eksperci, potrzeba nie tylko czasu na wykształcenie odpowiednich kadr, ale również wypracowania systemu, który zadba o to, aby każdy asystent miał doświadczenie i odpowiednie kwalifikacje także w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną.

Szczególną uwagę warto zwrócić również na fakt, że ustawa nie zapewnia wsparcia asystenta osobistego w placówkach leczniczych, w placówkach dziennego i całodobowego pobytu dla osób z niepełnosprawnościami. Osoby przebywające w tych jednostkach również wielokrotnie wymagają asystencji, aby móc radzić sobie w odmiennej dla nich sytuacji, np. w szpitalach, lub aktywnie uczestniczyć w zajęciach. Takie osoby często zostają pominięte w systemie wsparcia, a ich potrzeby są niedostatecznie uwzględniane.

Panie i Panowie Posłowie! Choć projekt ustawy o asystencji osobistej z pewnością otwiera drzwi do zmiany sytuacji osób z niepełnosprawnościami w Polsce, jednak wymaga kontynuacji pracy. Ostateczny sukces tej inicjatywy ustawodawczej będzie zależał od tego, czy zostanie zagwarantowany równy dostęp do wsparcia dla wszystkich potrzebujących, niezależnie od wieku, rodzaju niepełnosprawności czy miejsca zamieszkania. Koalicja 15 października obiecała Polakom, że czas dzielenia społeczeństwa dobiegnie końca. Wierzę, że jednym z kroków w realizacji tego zobowiązania będzie stworzenie takiego projektu ustawy o asystencji osób z niepełnosprawnościami, który zapewni równe traktowanie wsparcia dla każdego. To szansa na budowanie wspólnoty opartej na szacunku, solidarności i zrozumieniu dla tych, którzy potrzebują szczególnej pomocy.

Klub Koalicja Obywatelska - Platforma Obywatelska, Nowoczesna, Inicjatywa Polska, Zieloni jest za podjęciem dalszych prac nad prezydenckim projektem ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami i skierowaniem go (Dzwonek) do prac w Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Bardzo dziękuję. (Oklaski)