Wystąpienie: Magdalena Łośko

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska przedstawić stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku akcyzowym z druku nr 692.

Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku akcyzowym przewiduje zmiany, których zasadniczym celem jest urealnienie stawek akcyzy na wyroby tytoniowe, takie jak tytoń do cygara, cygaretki, susz tytoniowy, wyroby nowatorskie, płyn do papierosów elektronicznych i w późniejszym czasie, jak zapowiadał pan minister, również urządzeń służących do waporyzacji.

Ostatnie modyfikacje opodatkowania używek będących wyrobami akcyzowymi, wprowadzane ustawą z 2021 r., wymagają urzeczywistnienia i dostosowania do obecnej sytuacji gospodarczej, ale i zdrowotnej państwa i naszych obywateli. Projekt ten to nie tylko doraźne rozwiązania, ale perspektywy na najbliższe 3 lata budżetowe do roku 2027. Przewiduje się, że w 2025 r. po podwyżce akcyzy na wyroby tytoniowe łącznie wpływy do budżetu wyniosą ponad 4 mld zł.

Istotnym impulsem do wprowadzenia aktualizacji stawek zaplanowanych jeszcze w 2021 r. jest zwiększająca się z roku na rok siła nabywcza konsumentów. Wraz ze wzrostem średniego wynagrodzenia według danych GUS za miesięczną wypłatę można kupić coraz większą ilość używek. Należy podkreślić, że stawka podatku akcyzowego dla wyborów nowatorskich, nawet po korekcie z 2022 r., jest niższa niż dla papierosów. Podgrzewane wyroby tytoniowe, tzw. wyroby nowatorskie, powinny być opodatkowane na tym samym poziomie i w taki sam sposób jak tradycyjne papierosy.

Podwyższenie stawek akcyzy na wyroby tytoniowe i ich substytuty ma przede wszystkim ograniczyć spożycie tych wyrobów przez konsumentów, w tym szczególnie przez osoby nieletnie. Jest to niezwykle istotne w kontekście badań i raportów, z których jednoznacznie wynika, że 30% uczniów w grupie wiekowej 15-19 lat regularnie pali papierosy i e-papierosy, a 60% co najmniej raz próbowało. Dane te są zatrważające.

W związku z powyższym należy poczynić wszelkie starania zmierzające do ograniczenia stosowania używek, w tym używek na bazie nikotyny, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży. Podniesienie podatku akcyzowego, a co za tym idzie - cen wyrobów tytoniowych ma docelowo w Polsce ograniczyć liczbę młodzieży rozpoczynającej palenie i zniechęcić do palenia osoby dorosłe. Aktualna akcyzowa mapa drogowa w swoich założeniach miała na celu ograniczenie dostępności cenowej tych wyrobów. Dziś wiemy, że tych założeń nie spełnia, a bogata oferta uwzględniająca również papierosy elektroniczne powoduje ich upowszechnianie także wśród dzieci i młodzieży, co jest niedopuszczalne. Po raz kolejny powtórzę: co czwarty nastolatek w Polsce sięga po papierosy i e-papierosy. Częstotliwość ich stosowania wśród osób w wieku 15-18 lat jest większa niż w przypadku tradycyjnych wyrobów tytoniowych. Równocześnie pojawiają się kolejne badania, które wskazują na negatywne skutki zdrowotne ich palenia. Papierosy, a zwłaszcza e-papierosy, które pojawiły się na rynku kilkanaście lat temu, stały się obecnie głównym nałogiem polskiej młodzieży i jest to sytuacja alarmująca. Światowa Organizacja Zdrowia zauważa, że Polska znajduje się wśród pięciu europejskich krajów z najwyższym odsetkiem palących wśród osób nieletnich. W pewnych sytuacjach społecznych czy towarzyskich dosyć powszechna jest też praktyka, by palić e-papierosa właściwie przez cały czas, co sprawia, że ilość wypalonej nikotyny jest praktycznie nie do zmierzenia, tzn. że w jednym czasie można wypalić np. równowartość kilku albo kilkunastu papierosów. W takim przypadku ryzyko uzależnienia jest nawet większe u użytkowników e-papierosów.

Trzeba mieć na uwadze fakt, że uzależnienie od nikotyny w młodym wieku zwiększa ryzyko pozostania palaczem przez resztę życia, a u młodych osób łatwiej dochodzi do rozwoju uzależnienia. Palący nastolatek staje się przeważnie palącym dorosłym. Narodowa Strategia Onkologiczna zwraca uwagę, że e-papieros to kolejny elektroniczny gadżet, obok smartfonów czy słuchawek bezprzewodowych, który jest modny i może wyróżniać młodych ludzi w gronie znajomych.

Na koniec pragnę podkreślić, że ponad połowa badanych w przeprowadzonym wcześniej sondażu IBRiS popiera podniesienie akcyzy na produkty nikotynowe. Wobec powyższego w imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej wnioskuję do Wysokiej Izby o dalsze procedowanie nad ustawą (Dzwonek) i przyjęcie jej w trzecim czytaniu. Dziękuję. (Oklaski)

(Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska)