Wystąpienie: Katarzyna Ueberhan

Dziękuję.

Pani Marszałek! Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Rzeczniku! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy w sprawie informacji o działalności rzecznika praw obywatelskich oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela w roku 2023 wraz ze sprawozdaniem komisji zawartym w drukach sejmowych nr 621 oraz 696.

80 tys. skarg - to kolejny rekordowy rok, kolejny rekord pod względem liczby wniosków skierowanych do biura rzecznika. Kolejny rok, kolejny wzrost. Zwiększająca się liczba kierowanych spraw jasno pokazuje, jakim zaufaniem społecznym cieszy się w naszym państwie rzecznik praw obywatelskich. Pokazuje też, jaki ogrom wyzwań i pracy staje każdego dnia przed rzecznikiem, jego biurem, zespołem. Za tą tak potrzebną, codzienną pracę, za mierzenie się z niesprawiedliwościami, za przywracanie nadziei, godności, za to światełko w tunelu dla tak wielu tak bardzo chciałabym z tego miejsca dziś podziękować, również za wszelkie wystąpienia, interwencje, również te kierowane do mnie, do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, również te kierowane do nas, do parlamentarzystów wraz z sugestiami tak potrzebnych zmian w prawie. Te 80 tys. spraw pokazuje nam, jak wiele jeszcze zostało do zrobienia, jak wiele do naprawy, do posprzątania po zbyt długich, na szczęście minionych już czasach państwa PiS. Te 80 tys. skarg w roku 2023 wskazuje na stan państwa PiS.

(Poseł Zbigniew Bogucki: Jakiego państwa PiS? Jest państwo polskie.)

Był to kolejny rok państwa w niekończącym się kryzysie, a właściwie w kryzysach, utrzymującym się kryzysie wymiaru sprawiedliwości, neo-KRS, upolitycznionego Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego z nielegalną Izbą Dyscyplinarną, w kryzysie sądownictwa, niewykonywania wyroków i środków tymczasowych orzeczonych przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Był to rok na szczęście kończących się rządów państwa PiS, ale państwa w kryzysie demokracji nadal nadużywającego władzy, naruszającego i ograniczającego wolności osobiste, w tym nadużywającego stosowania aresztu tymczasowego, wzrostu liczby i rosnącej przewlekłości tymczasowych aresztowań. Średnia długość przetrzymywania osób w areszcie bez prawomocnego wyroku wzrosła z 9 miesięcy w 2022 r. średnio do 11 miesięcy. To było 7 miesięcy w sądach rejonowych i 15 miesięcy w sądach okręgowych. Tak długo bez wyroku przetrzymywano ludzi w czasach państwa PiS. Państwo PiS było państwem naruszającym konstytucyjną ochronę prywatności jednostki, podsłuchującym swoich obywateli, często, zbyt często bez zgody sądu.

(Głos z sali: Proszę podać przykład.)

(Głos z sali: Każdy jeden.)

Ale to też państwo naruszające nie tylko godność i wolności osobiste własnych obywateli, ale i trafiających na nasze granice osób uchodźczych, stosujące wobec nich niehumanitarne, nieludzkie, a przede wszystkim nielegalne push-backi. To było państwo naruszające pełnię praw i godności człowieka, niegwarantujące ich przestrzegania, w tym praw i godności kobiet, zwłaszcza kobiet w ciąży, których życie i zdrowie było nadal narażane przez obowiązujące wówczas złe i nieludzkie antyborcyjne prawo i wyrok trybunału na kobiety. To państwo naruszające prawa i godności osób z niepełnosprawnościami, niegwarantujące przestrzegania praw niesamodzielnych oraz ich opiekunów skazywanych przez wadliwe regulacje na niewystarczające świadczenia, na życie poniżej poziomu egzystencji, ale też niezapewniające tej grupie możliwości korzystania z przysługujących im praw obywatelskich, choćby takich jak prawa wyborcze - okazało się, że 3/4 lokali wyborczych jest niedostosowanych do ich potrzeb - czy też praw, pełnych praw dostępu do ochrony zdrowia. To państwo w kryzysie wsparcia dla osób znajdujących się w sytuacjach kryzysowych, zwłaszcza w kryzysie bezdomności, ubóstwa czy też, co często podkreślamy, w kryzysie zdrowia, zwłaszcza zdrowia psychicznego. To państwo w pogłębiającym się kryzysie systemu ochrony zdrowia. Ale państwo PiS w roku 2023 to też państwo w kryzysie równości, państwo, które systemowo dyskryminowało swoich obywateli i obywatelki ze względu na płeć, wiek, narodowość czy orientację. Na szczęście dzięki interwencjom i skargom rzecznika dyskryminujące i niegodne uchwały samorządów o strefach wolnych od ludzi należą już do przeszłości, ostatnią uchylono w tym roku. Rok 2023 to też rok, gdy mierzyliśmy się nadal z nowymi kryzysami oraz ich skutkami - kryzysem ekologicznym czy wspomnianym już kryzysem uchodźczym i humanitarnym na naszej wschodniej granicy.

Dziękując raz jeszcze za wszelkie podjęte działania i interwencje, chcę podkreślić, że rok 2023 był kolejnym rokiem pełnym wyzwań, a obraz naszego polskiego państwa w roku 2023, który wyłania się z informacji rzecznika, to obraz państwa widziany oczami osób pokrzywdzonych, wykluczonych, zapomnianych czy niedostrzeganych przez wadliwy system. Ale czy właśnie to, jak państwo wspiera tych najsłabszych obywateli i obywatelki, nie jest miarą skuteczności tego państwa oraz jego instytucji? Wsparcie, troska i zaopiekowanie, jeśli chodzi o osoby i ich problemy, to odpowiedzialność naszego państwa. To egzamin, do którego państwo, jak i nim rządzący przystępują każdego dnia. Ten egzamin po raz kolejny zdaje rzecznik praw obywatelskich wraz ze swoimi współpracownikami. Dziękuję za to, że jest pan głosem pokrzywdzonych, wykluczonych i dyskryminowanych. Dziękuję pracownikom biura za ciężką pracę i zaangażowanie. To egzamin, którego w 2023 r. państwo PiS po raz kolejny nie zdało. Na szczęście wraz z końcem 2023 r. nastąpił też koniec państwa PiS.

(Głos z sali: A jakie teraz jest państwo?)

Na szczęście mamy już 2024 r. Dziękuję. (Oklaski)