Wystąpienie: Tomasz Zimoch

Najlepsze sery z Łobżenicy, ale jeśli chodzi o tartaki, to też te okolice.

Pani Marszałek! Panie Rzeczniku! Wysoki Sejmie! 79 698 - tyle wniosków wpłynęło w 2023 r. do rzecznika praw obywatelskich. Rekord. Średnio 218 wniosków każdego dnia. Najwięcej w historii funkcjonowania instytucji rzecznika. Zwracają się do biura rzecznika ci, którzy uważają, że organy władzy publicznej załatwiające ich sprawy uczyniły to z naruszeniem prawa, przewlekle prowadzą postępowania bądź też pozostają w stanie bezczynność. Każdego roku lektura przedstawionej Sejmowi informacji z działalności rzecznika praw obywatelskich jest wyjątkowo interesująca. Tak jest i tym razem.

To lektura obowiązkowa. Ta księga to kopalnia tematów, inspiracja do działania w wielu ważnych sprawach, nie tylko dla posłów. 79 698 wniosków. Na kilka spraw zwrócę uwagę, będę wręcz cytował słowa tego sprawozdania. Rzecznik praw obywatelskich nadal alarmuje, że wciąż nie został rozwiązany kryzys ustrojowy związany z funkcjonowaniem sądów zapoczątkowany zmianą procedury wybierania sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa. Rzecznik nie ma wątpliwości, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa TSUE i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka aktualny tryb powoływania sędziów nie daje wystarczających gwarancji niezależności od innych władz. Te orzeczenia muszą być wykonane. To obowiązek Polski, na co zwraca uwagę rzecznik w tej informacji, wynikający z przynależności do Unii Europejskiej i Rady Europy. Musi nastąpić zmiana sposobu wyboru Krajowej Rady Sądownictwa tak, aby powoływano do niej sędziów niezależnie od władzy ustawodawczej i władzy wykonawczej.

Posłowi PiS, który przed chwilą występował w imieniu swojego klubu, muszę wręcz dokładnie zacytować. W tym stanowisku, w tej informacji, w tym dokumencie, w tej księdze rzecznik przypomina, że w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka został podważony status Trybunału Konstytucyjnego orzekającego w składach z udziałem osób powołanych do tego organu z naruszeniem prawa. Po raz kolejny w sprawozdaniu rzecznika znalazło się także przypomnienie, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2016 r. potwierdził, iż Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji nie ma wpływu na strukturę organów kierujących działalnością publicznej radiofonii i telewizji. Wyrok ten pomimo wielokrotnie ponawianych przez rzecznika wystąpień nie został wykonany.

79 698 wniosków. Nie brakowało oczywiście takich, które dotyczyły szeroko pojętej ochrony zdrowia. Zdaniem rzecznika nie nastąpiła poprawa sytuacji w zakresie realizacji konstytucyjnego prawa równego dostępu do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych oraz brakuje odpowiedniej liczby lekarzy i personelu pielęgniarskiego. Rzecznik przypomina także, zwracając na to uwagę, zbiurokratyzowany system i jego niedofinansowanie. Lekarze zatrudnieni na podstawie umów cywilnoprawnych w wielu przypadkach udzielają świadczeń zdrowotnych z przekroczeniem dobowych i tygodniowych norm czasu pracy oraz z naruszeniem przepisów o obowiązkowych okresach odpoczynku.

Do biura rzecznika wpływały również wnioski dotyczące problemów związanych z prawnymi zmianami wprowadzonymi w ramach Polskiego Ładu. Wnioskodawcy kwestionowali uchylenie przepisów, które pozwalały podatnikom na odliczenie od podatku składki na ubezpieczenia zdrowotne. Taki sposób wprowadzenia obciążeń podatkowych, a więc gdy deklaracje dotyczące zmniejszenia obciążeń rozmijają się z treścią wprowadzanych zmian, nie buduje zaufania podatników do państwa.

Bliski jest mi sport. Tym bardziej wyrażam zadowolenie z działań rzecznika w tym obszarze. To rzecznik przedstawił uwagi do projektu nowelizacji ustawy o sporcie. Chodzi o obowiązek przyjęcia przez kluby i związki sportowe regulaminu określającego zasady przeciwdziałania dyskryminacji, mobbingowi i innym nadużyciom zawodników i innych osób uczestniczących we współzawodnictwie sportowym.

Rzecznik praw obywatelskich dostrzegł dalsze zagrożenie praw i wolności obywateli wynikające z monopolu prawnego, jakim dysponują polskie związki sportowe w zakresie ustanowienia i realizacji reguł sportowych, organizacyjnych i dyscyplinarnych. Ciekawe jest to, co znalazłem właśnie w tej informacji, że dowolność związków sportowych w tworzeniu i realizacji regulaminów dyscyplinarnych należy uznać za nieograniczoną. Przykładem są przepisy regulaminów przewidujące kary dyscyplinarne za krytykę członków związków sportowych, sędziów czy trenerów. Karanie ich stanowi zdaniem rzecznika ingerencję w wolność słowa.

79 698 wniosków. Był i taki dotyczący zanieczyszczenia świetlnego. Zbyt mocne oświetlenie jest jednym z czynników powodujących, że sąsiedztwo niektórych obiektów czy urządzeń jest uciążliwe dla ludzi, zakłóca naturalny biorytm, zaburza wydzielanie melatoniny, powodując m.in. bezsenność. Występuje tzw. zmęczenie światłem, co obniża komfort życia mieszkańców, przekładając się na pogorszenie stanu ich zdrowia.

Kiedy czytałem informację na ten temat, przypomniały mi się słowa ekspertki, które wypowiedziała, kiedy wyraziłem zdziwienie kwitnącym kasztanowcem na terenie Sejmu. Wytłumaczyła, że jest to właśnie zanieczyszczenie świetlne. Kasztanowce kwitną, do matur jednak jeszcze kilka miesięcy, a do rzecznika praw obywatelskich wpływały wnioski o możliwych skutkach nowych zasad organizacji egzaminu maturalnego. Swoje obawy zgłaszali nauczyciele, zwłaszcza języka polskiego, którzy po zapoznaniu się z materiałami przygotowanymi przez Centralną Komisję Egzaminacyjną wskazywali, że wymagania maturalne oraz kryteria oceniania są niejasne i mogą prowadzić do niesprawiedliwego potraktowania uczniów.

W ocenie osób, które badały sposób sprawdzania prac maturalnych, w wielu przypadkach trudno jest stwierdzić, dlaczego egzaminator odjął punkty. Bezpodstawne decyzje egzaminatorów - czytamy w tym sprawozdaniu - mogły obniżyć ocenę końcową nawet o kilkanaście punktów procentowych. Ponieważ tylko część maturzystów, na co słusznie zwraca uwagę rzecznik praw obywatelskich, ubiega się o ponowne sprawdzenie prac, nie można stwierdzić, jak kształtują się wyniki matur, co uniemożliwia właściwym organom ocenę funkcjonowania systemu oświaty.

Dla zapewnienia wysokiej jakości egzaminów zewnętrznych konieczne jest określenie takich kryteriów oceny, które są możliwie sprawiedliwe, obiektywne i akceptowalne dla wszystkich zainteresowanych. Wynik egzaminu powinien przecież stanowić odbicie faktycznych wiadomości i umiejętności każdego piszącego. Ogromne znaczenie ma także rzetelne przeszkolenie egzaminatorów, ich staranny dobór oraz zapewnienie odpowiednich warunków pracy. Błędne sprawdzenie pracy maturalnej wiąże się przecież z dużym stresem dla osoby zdającej oraz powoduje później utrudnienia podczas rekrutacji na studia, a z takimi zdarzeniami właśnie mieliśmy do czynienia w roku 2023. 79 698 wniosków w 2023 r. W imieniu klubu Polska 2050 za ich rozpatrywanie wszystkim pracownikom biura i panu, panie rzeczniku, chciałbym złożyć serdeczne podziękowania i wyrazić podziw, tym bardziej że pewnie rok 2024 przyniesie więcej zgłoszonych wniosków i pracy będzie zdecydowanie więcej.

(Poseł Zbigniew Bogucki: Zdecydowanie będzie więcej.)

Dziękuję bardzo. (Oklaski)