Wystąpienie: Patryk Jaskulski

Szanowna Pani Marszałek! Panie Rzeczniku! Wysoka Izbo! Raport z działalności rzecznika praw obywatelskich w 2023 r. dostarcza kompleksowej analizy stanu przestrzegania praw człowieka i praworządności w Polsce za rządów PiS. To dokument, który w pierwszej kolejności powinien przeczytać prezydent Andrzej Duda. Gdyby prezydent przeczytał ten raport, nie skierowałby ustaw o Trybunale Konstytucyjnym i Krajowej Radzie Sądownictwa do pseudo-Trybunału Konstytucyjnego Julii Przyłębskiej. Gdyby prezydent przeczytał raport, wiedziałby, że te konstytucyjne ciała wymagają pilnej naprawy. Jestem przekonany, że tego nie zrobił, dlatego dzisiaj apeluję do prezydenta, żeby zajrzał do tej lektury. Mam też kopię raportu, którą przekażę prezydentowi już w środę. Liczę, że do niej zajrzy. Prezydent podkreśla, że ciągle się uczy, więc mam nadzieję, że w końcu znajdzie chwilę i zajrzy też do tez płynących z tego dokumentu.

Warto odnotować, że najpoważniejszym problemem wynikającym z lektury raportu jest kryzys w wymiarze sprawiedliwości. Rzecznik zwraca uwagę na pogłębiający się kryzys w polskim sądownictwie wywołany zmianami wprowadzonymi przez PiS, które dotyczą Krajowej Rady Sądownictwa i Sądu Najwyższego. Europejski Trybunał Praw Człowieka - sprawa Wałęsa przeciwko Polsce - oraz Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie wskazywały na brak niezależności polskich sądów, co skutkuje przewlekłością postępowań oraz podważaniem wyroków wydawanych przez sędziów powoływanych niezgodnie z prawem. Tak, wyroki ETPCz i TSUE wymagają pilnego wykonania. W szczególności należy usunąć zastrzeżenia dotyczące właściwego umocowania i statusu sędziów powoływanych po zmianach dotyczących wyboru i organizacji Krajowej Rady Sądownictwa. RPO zwrócił również uwagę, że w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - sprawa Xero Flor przeciwko Polsce - został wyraźnie podważony status Trybunału Konstytucyjnego orzekającego w składach z udziałem osób powoływanych do tego organu z naruszeniem prawa. Nie trzeba już nawet przypominać nazwisk politycznych dublerów i polityków, którzy zdominowali Trybunał Konstytucyjny. Znamy je przecież wszyscy doskonale. Europejski Trybunał Praw Człowieka jednoznacznie stwierdził, że udział osób nieuprawnionych do orzekania w składzie Trybunału Konstytucyjnego może być uznany za podważający moc prawną orzeczeń przez niego wydawanych, dlatego Trybunał Konstytucyjny wymaga przeprowadzenia zasadniczych zmian prawodawczych w celu dostosowania do standardów prawa międzynarodowego oraz polskiej konstytucji.

Wysoki Sejmie! Właśnie dlatego ten raport powinien przeczytać prezydent Andrzej Duda. Chyba że nie o brak wiedzy w tym wypadku chodzi, a o intencjonalne działanie prezydenta, który z premedytacją pogłębia chaos prawny w Polsce i blokuje naprawę wymiaru sprawiedliwości.

Wysoka Izbo! Warto jeszcze podkreślić, że rzecznik zwraca uwagę, że obowiązujące przepisy pozwalają Policji oraz innym służbom na bardzo szerokie stosowanie kontroli operacyjnej oraz nieograniczone pobieranie danych telekomunikacyjnych, pocztowych, internetowych. Szkody wyrządzone przez poprzednią władzę i służby, które na jej polecenie używały narzędzi takich jak Pegasus, pomimo prób ich przerwania na szczęście są dalej badane.

Wysoka Izbo! Na koniec warto przytoczyć kilka liczb dotyczących działalności urzędu. Do rzecznika w ubiegłym roku skierowano rekordową liczbę wniosków, aż 79 698. Rzecznik skierował 206 wystąpień problemowych, stanowiących perswazyjne środki oddziaływania na organy władzy publicznej, z czego 89 dotyczyło potrzeby inicjatywy legislacyjnej. Rzecznik złożył także 54 skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, 18 skarg do wojewódzkich sądów administracyjnych, a w 46 sprawach przystąpił do postępowań przed sądami powszechnymi na prawach przysługujących prokuratorowi. Skutecznie pełnił również swoją rolę w zakresie monitorowania warunków w miejscach pozbawienia wolności, jak również w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji zarówno na tle narodowym, jak i społecznym.

Wysoki Sejmie! Ten dokument pokazuje, jak potrzebna jest ta instytucja, jak potrzebny jest nam rzecznik. Panie rzeczniku, szanowni pracownicy urzędu, w imieniu klubu Koalicja Obywatelska bardzo dziękujemy za państwa pracę na rzecz obywateli. Dziękuję bardzo. (Oklaski)