Wystąpienie: Bożenna Hołownia

Stanowisko

Zasadnicze różnice między starszymi a nowszymi przepisami wynikają przede wszystkim z konieczności wdrożenia nowych regulacji unijnych oraz chęci zwiększenia skuteczności nadzoru nad rynkiem rolno-spożywczym.

Kluczowe obszary zmian to:

1. Rozszerzenie zakresu przedmiotowego ustawy:

- włączenie sektora owoców i warzyw, bananów oraz niektórych owoców suszonych bezpośrednio do ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych,

- nadanie Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wyraźnych kompetencji w zakresie sprawowania nadzoru nad rynkami oliwy z oliwek, produktów sektora owoców i warzyw oraz bananów w zakresie ich jakości handlowej.

2. Definicja zafałszowania produktów i sankcje za zafałszowanie produktów:

- rozszerzono pojęcie zafałszowania o produkty, które nie posiadają żadnego oznakowania (co wcześniej było traktowane jedynie jako niewłaściwa jakość handlowa); doprecyzowano, że zafałszowaniem jest też podanie nazwy niezgodnej z przepisami lub prawdą, a także kłamliwe dane o pochodzeniu, dacie trwałości czy zawartości netto,

- starsze przepisy opierały się głównie na administracyjnych karach pieniężnych, nowe przepisy wprowadzają sankcję karną za oszustwa żywnościowe; wprowadzenie do obrotu zafałszowanych artykułów w celu osiągnięcia korzyści majątkowej stało się przestępstwem zagrożonym grzywną, karą ograniczenia lub pozbawienia wolności do roku lub do 3 lat - w przypadku mienia znacznej wartości.

3. Zmiany w kontrolach granicznych:

- organy inspekcji (IJHARS) mogą teraz kontrolować produkty spoza UE, które nie znajdują się w oficjalnym wykazie towarów do kontroli lub są przywożone w ilościach mniejszych niż minimalne, jeśli istnieje podejrzenie ich niezgodności,

- wprowadzono zasadę obowiązkowych opłat za każdą kontrolę graniczną produktów z państw trzecich, niezależnie od tego, czy kontrola wykaże nieprawidłowości; wcześniej opłata była pobierana tylko przy stwierdzeniu uchybień.

- umożliwiono wydawanie decyzji nakazujących poddanie towaru określonym zabiegom, np. poprawie oznakowania, bezpośrednio na granicy; wcześniej jedynym rozwiązaniem był całkowity zakaz wprowadzenia towaru do obrotu.

4. Nadzór nad handlem internetowym i reklamą:

- wprowadzono nowy tryb nadzoru nad informacjami przekazywanymi w folderach, ulotkach czy sklepach internetowych, IJHARS może teraz nakazać zaniechania naruszeń lub publikację sprostowań,

- inspektorzy zyskali prawo do żądania od administratorów platform aukcyjnych i portali danych umożliwiających identyfikację producentów lub handlowców działających anonimowo (pod pseudonimami).

5. Zmiany w sektorze jaj i znaków jakości:

- wprowadzono obowiązek znakowania jaj w miejscu produkcji, zgodnie z nowymi wymogami UE, ale jednocześnie umożliwiono uzyskanie zwolnienia i znakowanie ich w pierwszym zakładzie pakowania po spełnieniu określonych warunków,

- usunięto przepis pozwalający na używanie znaku "Poznaj dobrą żywność" na produktach już objętych unijnymi systemami jakości (jak Chroniona Nazwa Pochodzenia czy rolnictwo ekologiczne), aby uniknąć dezorientacji konsumentów różnymi systemami oznaczeń.

6. Nowe zadania i uprawnienia IJHARS:

- IJHARS zyskała oficjalną podstawę prawną do prowadzenia szkoleń i publikacji popularyzujących wiedzę o jakości handlowej i świadomym nabywaniu żywności,

- organy inspekcji mogą teraz korzystać z informacji zawartych w aktach podatkowych, co ma kluczowe znaczenie przy wykrywaniu transgranicznych oszustw żywnościowych i śledzeniu łańcucha dostaw.

Wszystkie wymienione zmiany idą w kierunku dalszego poprawiania jakości artykułów rolno-spożywczych obecnych na naszym rynku, zwiększenia ochrony przed importem towarów z krajów stosujących inne niż unijne standardy jakościowe w produkcji artykułów rolno-spożywczych oraz zwiększenie świadomości społeczeństwa o jakości handlowej towarów trafiających na nasz rynek. W tej sytuacji Klub Polska 2050 rekomenduje przekazanie projektu ustawy do prac w Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi.