Wystąpienie: Grzegorz Lorek

10 grudnia 1905 r. Henryk Sienkiewicz otrzymał literacką Nagrodę Nobla za całokształt twórczości. W przemówieniu wygłaszanym z tej okazji Sienkiewicz mówił, że zaszczyt ten jest szczególnie cenny dla syna Polski: Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysięcznych dowodów, że żyje. Dodał też: Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać.

Sienkiewicz został nagrodzony za wybitne osiągnięcia w dziedzinie eposu i rzadko spotykany geniusz, który wcielił w siebie ducha narodu. Nagrodę otrzymał więc za całokształt albo styl swoich wielkich powieści historycznych. Jednak to, że wyróżniono Sienkiewicza, jest związane z jego ówczesną ogromną światową popularnością. Rozgłos przyniosło mu przede wszystkim wydane w 1895 r. "Quo vadis". Dzięki tej powieści Sienkiewicz uważany jest na świecie za klasyka literatury historycznej. Książkę przetłumaczono na kilkadziesiąt języków, zaś w niektórych krajach pojawiło się nawet kilka tłumaczeń tego tekstu, np. we Francji.

Nobel Sienkiewicza miał być podzielony na pół. Miała go otrzymać Orzeszkowa z Sienkiewiczem równocześnie. Pojawiały się nawet argumenty za tym, aby za pomocą Nagrody Nobla pomóc spopularyzować dzieła Elizy Orzeszkowej. Jury zmieniło jednak zdanie: Sienkiewicz odebrał nagrodę nie tylko Orzeszkowej, ale także innym światowej sławy pisarzom, takim jak Lew Tołstoj, który notabene nigdy nie doczekał się Nobla.