Wystąpienie: Barbara Bartuś

Oświadczenie poselskie w sprawie upamiętnienia marszałka Józefa Piłsudskiego w 157. rocznicę jego urodzin.

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 5 grudnia 1867 r. urodził się Józef Piłsudski, naczelny wódz Legionów Polskich. Wywodził się z rodu szlacheckiego, osiadłego na Wileńszczyźnie co najmniej od XVIII w. Był czwartym dzieckiem Józefa oraz Marii i miał jedenaścioro rodzeństwa. Wychował się w patriotycznej atmosferze, a największy wpływ na kształtowanie osobowości Ziuka - tak nazywano Józefa w rodzinie - miała matka Maria z Billewiczów. Zaszczepiła w nim przywiązanie do polskiej historii i literatury, szczególnie romantycznej. Od matki przejął też podstawowe wartości, jakimi są poczucie godności osobistej, odwaga, uczciwość, honor, a nade wszystko dążenie do wolności ojczyzny. Ogromny i długotrwały wpływ na Piłsudskiego miała legenda powstania styczniowego.

W 1885 r. Ziuk zdał egzamin maturalny i rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Charkowskim, których jednak nie dane mu było ukończyć. 22 marca 1887 r. został aresztowany pod zarzutem udziału w przygotowaniach do zamachu na cara Aleksandra III i został skazany na pięć lat zesłania - pieszo udał się na Syberię. Jak opisywał go Władysław Studnicki - Piłsudski poznał wtedy psychologię i charakter Rosji oraz jej chęć poniewierania godnością ludzką.

Po powrocie z zesłania w 1892 r. do Wilna, Piłsudski rozpoczął działalność w Polskiej Partii Socjalistycznej. Wśród głównych jej celów, walka o niepodległą Polskę łączona była z koniecznością przeprowadzenia głębokich reform socjalnych. Piłsudski przybrał pseudonim Wiktor. Szybko stał się jednym z czołowych działaczy partii.

W 1908 r. we Lwowie z inspiracji Józefa Piłsudskiego powstał konspiracyjny Związek Walki Czynnej, założony przez Kazimierza Sosnkowskiego. Emanacjami tego związku były powstałe w latach 1910-1911 organizacje - Związek Strzelecki i Strzelec. Ich celem było stworzenie kadr Wojska Polskiego. Powstała w 1912 r. Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych mianowała Piłsudskiego komendantem głównym Polskich Sił Zbrojnych, w skład których wchodziły także Polskie Drużyny Strzeleckie, a następnie także Drużyny Podhalańskie i Drużyny Bartoszowe.

11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę wojskową i naczelne dowództwo podległych jej wojsk polskich. Tego samego dnia Niemcy podpisały zawieszenie broni kończące I wojnę światową. Piłsudski mając powszechne poparcie społeczne zdecydował się przejąć władzę od regentów, podkreślając w ten sposób jej ciągłość i legalny charakter. Nie wszyscy byli zadowoleni z tej procedury, wskazując na to, iż Piłsudski nie powinien być sukcesorem instytucji powołanej do życia przez okupantów. Bez względu na te komentarze Piłsudski stał się rzeczywistym przywódcą tworzącego się państwa polskiego.

Najważniejszą sprawą, którą zajął się Piłsudski było formowanie Wojska Polskiego, gwaranta wywalczenia i utrzymania niepodległości. 22 listopada 1918 r. Piłsudski zatwierdził Dekret o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej. Na mocy tego dekretu, który był swego rodzaju ustawą zasadniczą, Piłsudski obejmował jako tymczasowy naczelnik państwa najwyższą władzę Republiki Polskiej. Stanowisko naczelnika państwa Piłsudski piastował do grudnia 1922 r. Odbyły się wówczas wybory prezydenckie, w których nie kandydował. W roku 1923 Piłsudski wraz z żoną Aleksandrą i córkami Wandą i Jadwigą, zamieszkał w dworku wybudowanym dla niego w Sulejówku.

Powrócił 26 maja 1926 r. obalając rząd. Swojego rodzaju legalizacją przewrotu majowego było jednak wybranie przez Zgromadzenie Narodowe Józefa Piłsudskiego na prezydenta. Tego wyboru jednak nie przyjął, a stanowisko głowy państwa objął zaproponowany przez niego prof. Ignacy Mościcki.

W każdym z powoływanych od maja 1926 r. rządów Piłsudski był ministrem spraw wojskowych. Był także generalnym inspektorem Sił Zbrojnych, przykładał dużą wagę do wzmocnienia sił obronnych Polski. Jego pozycja w państwie wykraczała bardzo daleko poza rolę, jaką pełnił na tych stanowiskach. Zajmował się głównie sprawami polityki zagranicznej i wojska, kluczowymi dla niepodległości Polski. Sprawy gospodarcze powierzył swoim współpracownikom.

Dużymi osiągnięciami po przewrocie majowym było przyspieszenie budowy portu w Gdyni, budowa Centralnego Okręgu Przemysłowego, rozwój przemysłu zbrojeniowego oraz infrastruktury kolejowej, co miało ogromne znaczenie dla obronności Polski. W 1930 r. Piłsudski rozkazał wojsku stłumić ukraińską terrorystyczną rebelię w południowo-wschodnich województwach Polski.

Kiedy umierał żegnały go tłumy, jego śmierć poruszyła cały naród, również ludzi mu nieprzychylnych. Niektórzy go kochali, inni nienawidzili, lecz zjednoczył Polskę i oddał za nią życie, zostawiając ją wolną, suwerenną i niepodległą. Ignacy Mościcki żegnał go słowami: Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek.

Nowy Sącz jako pierwsze miasto w Polsce już w 1916 r. przyznało Józefowi Piłsudskiemu tytuł honorowego obywatela.