Wystąpienie: Jarosław Rzepa

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Jest mi niezmiernie miło móc dziś zabrać głos na temat niezwykle istotny zarówno dla twórców, jak i miłośników literatury. Public Lending Right, czyli prawo autorów do wynagrodzenia za wypożyczenie ich dzieł w bibliotekach, tak najkrócej można by było to bez scharakteryzować. Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga oczywiście poprze zaproponowane rozwiązania zapewniające przedłużenie finansowania wsparcia dla autorów i wydawców o kolejne 10 lat.

W wielu krajach Europy system ten jest standardem. Przykładowo w Wielkiej Brytanii działa już od 1979 r., a w 2022 r. na wynagrodzenia dla autorów przeznaczono tam 6 mln funtów, co wsparło ponad 20 tys. twórców. Podobnie jest w Niemczech i Francji. Funkcjonują tam systemy, które od dziesięcioleci zapewniają wynagrodzenia autorom dostosowane do liczby wypożyczonych książek. U naszego południowego sąsiada za wypożyczenie książki w bibliotece publicznej jej autor otrzymuje średnio 40 gr. Polska jako jeden z krajów Unii Europejskiej wprowadziła takie rozwiązania w 2015 r. Jest to odpowiedź na wymogi dyrektywy 2006/115/WE, która zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia takich rozwiązań. W Polsce środki na ten cel są przyznawane z budżetu państwa i zarządzane przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. W 2021 r. suma przeznaczona na wynagrodzenia dla autorów wyniosła ok. 7 mln zł, co biorąc pod uwagę liczbę wypożyczeń w Polsce, choćby w roku 2022, gdzie było to 112 mln książek, stanowi mimo wszystko dość symboliczne wsparcie dla twórców. Wynagrodzenie oczywiście otrzymują głównie autorzy, tłumacze, ilustratorzy, ale proces wypłat jest dość skomplikowany, a kwoty jednostkowo niewielkie. System ten opiera się na szacunkowej liczbie wypożyczeń danej książki w wybranych bibliotekach, które stanowią próbę reprezentatywną. Oznacza to, że dane o wypożyczeniach zbierane są tylko w części instytucji, co prowadzi do niedoszacowań i pominięcia wielu twórców. Dlatego myślę, szanowni państwo, że na przyszłość warto zadać sobie kilka pytań, przede wszystkim na temat wielkości budżetu, czy on faktycznie odzwierciedla rzeczywisty wkład twórców w życie kulturalne kraju. Po drugie, konieczne jest uproszczenie procedur, wprowadzenie bardziej przejrzystych zasad rozliczania. Szanowni państwo, przede wszystkim biblioteki szkolne nie są objęte tym systemem, a przecież tam również te wypożyczenia mają miejsce. Dlatego ten program, ten fundusz to nie tylko wyraz szacunku dla pracy twórców, ale także inwestycja w rozwój literatury i kultury. Każda wypożyczona książka niesie wartość edukacyjną i emocjonalną, ale za tą wartością stoi praca autora, która powinna być godziwie i godnie wynagradzana.

Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga oczywiście poprze te rozwiązania, ale wskazuje na to, że cały czas trzeba pracować nad tym, żeby autorzy mieli za to godnie zapłacone. Dziękuję bardzo.